Tendonit (tendon iltihabı)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Tendon Nədir və Niyə İltihablanır?
Tendon, əzələ ilə sümük arasında yerləşən, əzələnin yaratdığı gücü sümüyə ötürərək hərəkəti təmin edən elastik və olduqca möhkəm bir bağ toxumasıdır. Bu toxuma müxtəlif səbəblərdən iltihablandıqda, tibbi dildə tendonit adlanan vəziyyət yaranır. Tendonit inkişaf etdikdə xəstələrdə kəskin ağrı, şişlik, hərəkət məhdudluğu və zədələnmiş nahiyədə istilik artışı müşahidə olunur.
Tendonit Ən Çox Hansı Bölgələrdə Görülür?
Vücudun müxtəlif oynaqlarında rast gəlinən tendonit, yerləşdiyi nahiyəyə görə xüsusi adlarla tanınır:
| Bölgə | Xüsusi Adı |
|---|---|
| Dirsək | Tennis dirsəyi (lateral epikondilit), Qolfçu dirsəyi (medial epikondilit) |
| Bilək | De Quervain tendoniti |
| Topuq | Axilles tendoniti |
| Diz | Patellar tendonit (Skakçı dizi) |
| Çiyin | Rotator cuff tendoniti, biseps tendoniti |
Tendonit Niyə Yaradır? Əsas Səbəblər
Tendonit tək bir səbəbdən deyil, həm mexaniki, həm də bioloji faktorların təsirindən yarana bilər:
- Təkrarlanan hərəkətlər: İdman, iş və ya gündəlik həyatda eyni hərəkətin davamlı edilməsi.
- Travma və qəfil zorlanma: Əzələyə qəfil və həddindən artıq yük düşməsi.
- Yaşla bağlı dəyişikliklər: Yaş artdıqca tendon elastikliyinin təbii olaraq azalması.
- Zəif duruş və biomekanika: Bədən mexanikasının pozulması nəticəsində tendona yanlış yük düşməsi.
- İltihabi xəstəliklər: Romatoid artrit kimi xroniki xəstəliklərin tendonlara təsir göstərməsi.
Tendonitin Əsas Əlamətləri
Tendonit zamanı bədənin verdiyi siqnallar adətən aşağıdakılardır:
- Ağrı: Xüsusilə təsirlənmiş bölgədə hərəkət zamanı artan ağrı hissi.
- Şişkinlik: Tendon ətrafında müşahidə olunan yüngül və ya nəzərəçarpan şiş.
- Həssaslıq: Əl ilə basdıqda və ya toxunduqda hiss olunan kəskin ağrı.
- Hərəkət məhdudiyyəti: Zədələnmiş əzanın əvvəlki kimi rahat hərəkət edə bilməməsi.
- Sürtünmə hissi: Bəzən tendon hərəkəti zamanı "qırtlama" və ya sürtünmə səsinin eşidilməsi.
Diaqnostika Metodları
Düzgün müalicə üçün ilk növbədə dəqiq diaqnoz qoyulmalıdır. Həkimlər aşağıdakı metodlardan istifadə edirlər:
- Fiziki müayinə: Əzələ gücü, ağrı nöqtələri və hərəkət diapazonunun yoxlanılması.
- Ultrasəs (USM): Tendonun qalınlaşması və ya mümkün yırtıqların vizuallaşdırılması.
- MRT: Xüsusilə çiyin və diz kimi mürəkkəb bölgələrin detallı dəyərləndirilməsi.
- Rentgen: Tendon zədəsini deyil, sümük çıxıntılarını və kalsifikasiyaları istisna etmək üçün.
Tendonit Müalicə Yolları
Tendonit müalicəsi adətən konservativ üsullarla başlanır, lakin ağır hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Konservativ (Cərrahiyyəsiz) Müalicə
- İstirahət: Zədələnmiş nahiyənin yükünü azaltmaq və sağalmaya şərait yaratmaq.
- Soyuq tətbiqi: Gündə 2-3 dəfə 15 dəqiqə ərzində tətbiq edilərək şiş və iltihabı azaldır.
- Dərman müalicəsi: Ağrı və şişi yüngülləşdirmək üçün NSAİİ (ibuprofen, diklofenak) istifadəsi.
- Fizioterapiya: Əzələ elastikliyini artıran və təkrarlanmanı önləyən xüsusi məşqlər.
- Dəstəkləyicilər: Bandaj, korset və ya stabilizatorlar vasitəsilə tendona istirahət verilməsi.
- İynə müalicələri: Şiddətli hallarda kortikosteroid və ya toxuma bərpası üçün PRP (plazma zəngin iynə) tətbiqi.
Cərrahi Müdaxilə
Nadir hallarda, əgər tendon tam yırtılıbsa, konservativ müalicə 6 aydan çox nəticə vermirsə və günlük həyat ciddi şəkildə məhdudlaşıbsa, cərrahiyyə düşünülə bilər.
Bərpa Müddəti və Qarşısının Alınması
Bərpa müddəti zədənin ağırlığından asılıdır: Yüngül hallarda 2–3 həftə, orta səviyyəli zədələrdə 4–6 həftə, ağır və xroniki hallarda isə 2–3 ay və ya daha uzun reabilitasiya tələb oluna bilər.
Qarşısını almaq üçün:
- İdmana başlamazdan əvvəl mütləq qızınma və uzanma məşqləri edin.
- Təkrarlanan hərəkətlər zamanı müntəzəm fasilələr verin.
- Əzələ balansı və güc məşqləri ilə tendonlara düşən yükü azaldın.
- İş və idman mühitində ergonomik şərait yaradın.
Nəticə olaraq: Tendonit vaxtında müdaxilə edildikdə tam müalicə olunan bir vəziyyətdir. Erkən mərhələdə istirahət və fizioterapiya kifayət etsə də, xroniki hallarda peşəkar tibbi dəstək mütləqdir.
