Tendonit (tendon iltihabı)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Tendon Nədir və Tendonit Necə Yaranır?
Tendon, əzələ ilə sümük arasında yerləşən, əzələnin yaratdığı gücü sümüyə ötürərək hərəkəti təmin edən elastik və olduqca möhkəm bir bağ toxumasıdır. Bu toxuma müxtəlif faktorlar nəticəsində iltihablandıqda tibbi dildə tendonit adlanan vəziyyət yaranır. Tendonit zamanı zədələnmiş nahiyədə kəskin ağrı, şişlik, hərəkət məhdudluğu və yerli istilik artışı kimi simptomlar müşahidə olunur.
Tendonitin Ən Çox Rast Gəlindiyi Bölgələr
Tendonit bədənin müxtəlif oynaq nahiyələrində inkişaf edə bilər. Hər bir bölgə zədələnmə xüsusiyyətinə görə spesifik adlarla tanınır:
| Bölgə | Xüsusi Adı |
|---|---|
| Dirsək | Tennisçi dirsəyi (lateral epikondilit), Qolfçu dirsəyi (medial epikondilit) |
| Bilək | De Quervain tendoniti |
| Topuq | Axilles tendoniti |
| Diz | Patellar tendonit (Sıçrayışçı dizi) |
| Çiyin | Rotator cuff tendoniti, biseps tendoniti |
Tendonitə Səbəb Olan Faktorlar
Tendon iltihabının yaranmasında həm mexaniki, həm də bioloji faktorlar rol oynayır. Əsas səbəblər aşağıdakı cədvəldə təfərrüatlı şəkildə göstərilmişdir:
| Səbəb | Açıqlama |
|---|---|
| Təkrarlanan hərəkətlər | İdman, iş və ya gündəlik həyatda eyni hərəkətin davamlı icrası |
| Travma və qəfil zorlanma | Əzələyə qəfil və normadan artıq yükün düşməsi |
| Yaşla bağlı dəyişikliklər | Zamanla tendon elastikliyinin təbii şəkildə azalması |
| Zəif duruş və biomekanika | Əzələlərə və tendona yanlış bucaq altında yük düşməsi |
| İltihabi xəstəliklər | Romatoid artrit kimi xroniki xəstəliklərin tendonlara təsiri |
Tendonitin Əsas Əlamətləri
Bu vəziyyətin vaxtında müəyyən edilməsi üçün klinik əlamətləri tanımaq vacibdir. Xəstələrdə ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:
- Ağrı: Xüsusilə təsirlənmiş bölgə hərəkət etdirildikdə kəskinləşir.
- Şişkinlik: Tendon ətrafında nəzərə çarpan yüngül şiş yaranır.
- Toxunmaya qarşı həssaslıq: İltihablı nahiyəyə əl ilə təzyiq etdikdə ağrı hiss olunur.
- Hərəkət məhdudiyyəti: Zədələnmiş əzanın hərəkət diapazonu daralır.
- Sürtünmə hissi: Bəzən hərəkət zamanı tendon nahiyəsində "qırtlama" səsi və ya sürtünmə hissi duyulur.
Diaqnostika Metodları
Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün mütəxəssis tərəfindən müxtəlif müayinə üsullarından istifadə olunur:
- Fiziki müayinə: Həkim əzələ gücünü yoxlayır, ağrı nöqtələrini təyin edir və hərəkət testləri aparır.
- Ultrasəs (USM): Tendonun qalınlaşmasını və ya mümkün yırtıqları vizuallaşdırır.
- MRT: Xüsusilə çiyin və diz kimi mürəkkəb bölgələrdə detallı dəyərləndirmə təmin edir.
- Rentgen: Tendon zədəsini deyil, sümük çıxıntılarını və kalsifikasiyaları (əhənglənmə) istisna etmək üçün istifadə olunur.
Tendonit Müalicəsi: Konservativ və Cərrahi Yollar
Müalicə prosesi xəstəliyin mərhələsinə və şiddətinə görə iki əsas istiqamətdə aparılır.
Konservativ (Cərrahiyyəsiz) Müalicə
İlkin mərhələdə tətbiq edilən bu metodlar iltihabı aradan qaldırmağa və toxumanı bərpa etməyə yönəlmişdir:
- İstirahət: Zədələnmiş əzanın aktivliyini azaldaraq tendona bərpa üçün zaman tanınır.
- Soyuq tətbiqi: Gündə 2-3 dəfə, hər dəfə 15 dəqiqə olmaqla şiş və iltihabı azaldır.
- NSAİİ dərmanlar: İbuprofen və ya diklofenak kimi preparatlar ağrı və şişi yüngülləşdirir.
- Fizioterapiya: Xüsusi məşqlər və streçinq əzələ elastikliyini artırır.
- Dəstəkləyici vasitələr: Bandaj, korset və ya stabilizatorlar tendonu sabit saxlayır.
- İynə terapiyası: Şiddətli hallarda kortikosteroid və ya toxuma bərpasını sürətləndirən PRP (plazma) inyeksiyaları tətbiq edilə bilər.
Cərrahi Müdaxilə
Cərrahiyyə nadir hallarda tətbiq olunur. Bu üsul yalnız tendon tam yırtıldıqda, konservativ müalicə 6 aydan çox nəticə vermədikdə və ya xəstənin günlük həyatı ciddi şəkildə məhdudlaşdıqda nəzərdən keçirilir.
Bərpa Müddəti və Profilaktika
Tendonitin sağalma müddəti zədənin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir:
- Yüngül hallar: 2–3 həftə ərzində tam bərpa.
- Orta səviyyə: 4–6 həftə ərzində aktiv həyata dönüş.
- Ağır və xroniki hallar: 2–3 ay və ya daha uzun reabilitasiya.
Qarşısının alınması üçün idmandan əvvəl qızınma məşqləri edilməli, təkrarlanan hərəkətlər zamanı fasilələr verilməli və əzələ balansını qorumaq üçün gücləndirici məşqlərə üstünlük verilməlidir. Ergonomik iş şəraiti də tendon sağlamlığı üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.
Nəticə olaraq, tendonit vaxtında müdaxilə edildikdə tam müalicə olunan bir vəziyyətdir. Erkən mərhələdə istirahət və fizioterapiya kifayət etsə də, laqeyd yanaşılan hallarda daha ciddi müdaxilələr tələb oluna bilər.
