Tüpürcək vəzi daşı

Tüpürcək Vəzi Daşlarının Səbəbləri

Tüpürcək vəzi daşlarının əmələ gəlməsinin dəqiq səbəbi tam bilinməsə də, bəzi amillər bu daşların yaranmasını təşviq edə bilər:

Tüpürcəyin Tərkibindəki Dəyişikliklər:

Tüpürcəyin tərkibindəki mineralların (xüsusən kalsiumun) həddindən artıq miqdarı daşların əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər.

Tüpürcək Axınının Zəifləməsi:

Tüpürcəyin az miqdarda ifraz olunması və ya axarların tıxanması nəticəsində tüpürcək daha asan kristallaşa və daşlar əmələ gətirə bilər.

Su Qəbulu Çatışmazlığı (Dehidrasiya):

Kifayət qədər su içməmək tüpürcək axınını azaldır, bu da daşların əmələ gəlməsinə şərait yaradır.

Tüpürcək Vəzlərinin İltihabı:

Tüpürcək vəzlərinin iltihabı (sialadenit) axarların tıxanmasına və tüpürcəyin normal axmasına mane olaraq daşların əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər.

Müəyyən Dərmanlar:

Antihistaminlər, diuretiklər və ya bəzi antihipertenziv dərmanlar kimi bəzi dərmanlar tüpürcək ifrazını azalda bilər, bu da daşların yaranmasına yol aça bilər.

Tüpürcək Axarının Daralması:

Yaşlanma ilə əlaqədar olaraq tüpürcək axarlarının daralması və tüpürcəyin axınında yavaşlama daşların əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər.

Qidalanma və Pəhriz:

Bəzi pəhrizlərdə kalsiumun çox olması və ya digər mineral balansının pozulması tüpürcək vəzi daşlarına səbəb ola bilər.

Tüpürcək Vəzi Daşlarının Simptomları

Tüpürcək vəzi daşlarının simptomları daşın ölçüsünə, yerləşdiyi yerə və tüpürcək axınının nə dərəcədə mane olduğunu görə dəyişə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

Ağrı:

Tüpürcək vəzlərinin olduğu bölgədə (ən çox alt çənə və ya qulaq altında) ağrı hiss edilir. Ağrı yemək yeyərkən və ya tüpürcək ifrazı artdıqda (məsələn, turş qidalar yeyərkən) daha da güclənir.

Şişkinlik:

Tüpürcək axarlarının tıxanması nəticəsində tüpürcək vəzlərində şişkinlik yaranır. Bu şişkinlik yeməkdən sonra daha da şiddətlənə bilər və yeməkdən bir müddət sonra azalır.

Tüpürcək İfrazının Azalması:

Tüpürcək vəzlərindən ifraz olunan tüpürcək miqdarında azalma müşahidə oluna bilər. Bu da ağız quruluğu və narahatlıq yarada bilər.

İnfeksiya:

Daşların tüpürcək axarını tamamilə tıxaması nəticəsində tüpürcək vəzlərində infeksiya (sialadenit) meydana gələ bilər. Bu vəziyyətdə bölgədə qızartı, iltihab, şiddətli ağrı və bəzən irin axıntısı müşahidə edilə bilər.

Ağızda Acı Dad:

Tüpürcək axınının pozulması nəticəsində ağızda acı və ya metalik dad hiss edilə bilər.

Tüpürcək Vəzi Daşlarının Diaqnozu

Tüpürcək vəzi daşlarının diaqnozu həkim tərəfindən fiziki müayinə və bəzi diaqnostik testlər vasitəsilə qoyulur:

Fiziki Müayinə:

Həkim xəstənin ağız boşluğunu və tüpürcək vəzlərini müayinə edərək şişkinliyi və ağrını yoxlayır. Bəzən tüpürcək axarında daşlar hiss oluna bilər.

Rentgen:

Rentgen çəkilişi daşların yerini və ölçüsünü müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Ultrasəs:

Ultrasəs görüntüləmə daha dəqiq məlumat əldə etmək üçün istifadə olunur. Bu, xüsusilə kiçik daşları aşkar etmək üçün faydalıdır.

Sialoqrafiya:

Tüpürcək axarlarına xüsusi kontrast maddə yeridilərək rentgen vasitəsilə tüpürcək axarlarının strukturu və daşların yerləşməsi görüntülənir.

KT və ya MRT:

Daha kompleks hallarda və ya infeksiya və ya şişin şübhəsi olduqda, KT və ya MRT kimi görüntüləmə üsulları istifadə edilə bilər.

Tüpürcək Vəzi Daşlarının Müalicəsi

Tüpürcək vəzi daşlarının müalicəsi daşın ölçüsünə, yerləşdiyi yerə və simptomların şiddətinə görə dəyişə bilər. Aşağıdakı müalicə üsulları istifadə edilə bilər:

1. Masaj və İsti Kompreslər:

Kiçik daşlar bəzən sadəcə tüpürcək vəzinə isti kompreslər tətbiq edərək və ya vəzi yüngülcə masaj edərək öz-özünə çıxarıla bilər. Bu üsullar tüpürcəyin axmasını təşviq edərək daşın axardan çıxmasına kömək edir.

2. Su İstifadəsi və Tüpürcək İfrazını Artıran Qidalar:

Bol su içmək və turş qidalar (məsələn, limon) qəbul etmək tüpürcək axınını artıraraq daşın çıxmasına kömək edə bilər.

3. Daşın Mexaniki Çıxarılması:

Daşlar tüpürcək axarının yaxınında yerləşirsə, həkim onu mexaniki olaraq çıxara bilər. Bu, bəzən lokal anesteziya altında edilə bilər və xəstə bir neçə gün ərzində tam sağalır.

4. Endoskopik Sialoendoskopiya:

Kiçik bir endoskop vasitəsilə tüpürcək axarına daxil edilərək daşın çıxarılması mümkündür. Bu üsul daha az invazivdir və ənənəvi cərrahiyyədən daha az risk daşıyır.

5. Cərrahi Müdaxilə:

Daha böyük daşlar və ya çıxarıla bilməyən daşlar üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Bu prosedur ümumiyyətlə lokal və ya ümumi anesteziya altında həyata keçirilir.

6. Antibiotiklər:

Tüpürcək vəzində infeksiya varsa, həkim antibiotik müalicəsi təyin edə bilər. Bu, infeksiyanı müalicə etmək və infeksiyanın daha da yayılmasının qarşısını almaq üçün vacibdir.

7. Tüpürcək Vəzinin Çıxarılması:

Çox nadir hallarda, təkrarlanan daşlar və ya davamlı infeksiya hallarında tüpürcək vəzinin tamamilə çıxarılması lazım ola bilər.

Tüpürcək Vəzi Daşlarının Qarşısının Alınması

Tüpürcək vəzi daşlarının qarşısını almaq üçün bəzi tədbirlər faydalı ola bilər:

Kifayət Qədər Su İçmək:

Gündə kifayət qədər su içmək tüpürcək axınının yaxşılaşdırılmasına və daşların yaranmasının qarşısını almağa kömək edir.

Tüpürcək İfrazını Artıran Qidalar:

Turş meyvələr və ya saqqız kimi tüpürcək ifrazını artıran qidalar tüpürcək axarlarının tıxanmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Dərmanlardan Qaçınmaq:

Tüpürcək ifrazını azaldan dərmanlardan (antihistaminlər, diuretiklər) mümkün qədər çəkinmək və ya həkim məsləhəti ilə bu dərmanları tənzimləmək lazımdır.

Düzgün Qidalanma:

Qidalanmada balanslı pəhriz saxlamaq və yüksək kalsiumlu qidalardan həddindən artıq istifadə etməmək daşların yaranma riskini azalda bilər.

Nəticə

Tüpürcək vəzi daşı adətən ciddi olmayan, lakin narahatlıq yarada bilən bir vəziyyətdir. Erkən mərhələlərdə müalicə ilə daşlar asanlıqla çıxarıla bilər və ağrı tez bir zamanda aradan qaldırıla bilər. Müalicə olunmayan hallarda infeksiya və daha ciddi fəsadlar baş verə bilər, buna görə simptomlar müşahidə edilən kimi həkimə müraciət etmək vacibdir.