Kəskin revmatik qızdırma haqqında nə bilmək lazımdır
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Nədir və Niyə Yaranır?
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ), boğaz infeksiyasına səbəb olan streptokok bakteriyalarına qarşı immun sisteminin göstərdiyi anormal reaksiya nəticəsində meydana gələn ciddi bir xəstəlikdir. Bu vəziyyətdə orqanizmin müdafiə sistemi bakteriyalarla mübarizə aparmaq əvəzinə, öz toxumalarına hücum edərək avtoimmun cavab yaradır. Bu reaksiya nəticəsində ürək, oynaqlar, dəri və sinir sistemi zədələnə bilər.
KRQ-nin Əsas Simptomları
KRQ orqanizmin müxtəlif sistemlərinə təsir göstərərək fərqli klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir. Xəstəliyin gedişatında müşahidə olunan əsas simptomlar aşağıdakı qruplara bölünür:
1. Ürək (Revmatik Kardit)
Ürək sağlamlığı üçün ən təhlükəli fəsadlar bu mərhələdə yaranır. Revmatik kardit zamanı aşağıdakı hallar müşahidə olunur:
- Ürək qapaqlarının zədələnməsi (xüsusilə mitral qapaq).
- Ürək çatışmazlığı əlamətləri (daimi yorğunluq və nəfəs darlığı).
- Müayinə zamanı eşidilən ürək küyləri (murmur).
- Sinə ağrısı və ya ürək ritmində yaranan anormallıqlar.
2. Oynaqlar (Poliartrit)
KRQ-nin ən geniş yayılmış əlamətlərindən biri oynaqlarda yaranan iltihabdır. Bu vəziyyət poliartrit adlanır və aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
- Diz, dirsək, bilək və çiyin kimi böyük oynaqlarda kəskin iltihab.
- Oynaqlarda şiddətli ağrı və nəzərəçarpan şişkinlik.
- Ağrının bir oynaqdan digərinə keçməsi (gəzən ağrılar).
3. Sinir Sistemi (Sidengam Xoreyası)
Sinir sisteminin zədələnməsi nəticəsində yaranan Sidengam xoreyası (Sydenham's Chorea) xəstəliyin spesifik əlamətidir:
- Əllərdə və üzdə müşahidə olunan nəzarətsiz, qeyri-iradi hərəkətlər.
- Emosional dəyişikliklər və artan əsəbilik halı.
- Yazı yazmaq və ya yemək yemək kimi incə motor bacarıqlarının çətinləşməsi.
4. Dəri və Digər Ümumi Simptomlar
- Eritema marginatum: Dəri səthində yaranan qırmızı, üzükvari səpgilər.
- Subkutan düyünlər: Dəri altında hiss olunan sərt və ağrısız düyünlər.
- Ümumi halsızlıq, yüksək hərarət və yorğunluq.
KRQ Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diaqnoz qoyularkən beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş Jones Kriteriyalarına əsaslanılır. Həkimlər diaqnozu təsdiqləmək üçün böyük və kiçik kriteriyaları qiymətləndirirlər.
| Böyük Kriteriyalar | Kiçik Kriteriyalar |
|---|---|
| Kardit (Ürək iltihabı) | Qızdırma (≥38.5°C) |
| Poliartrit (Oynaq iltihabı) | Artralgiya (Oynaq ağrısı) |
| Sidengam xoreyası | ESR və CRP yüksəkliyi (İltihab göstəriciləri) |
| Eritema marginatum | EKQ-də PR intervalında uzanma |
| Subkutan düyünlər | - |
Streptokok infeksiyasının mövcudluğunu sübut etmək üçün boğaz mədəni (testi) və keçmiş infeksiyanı göstərən ASO (Antistreptolizin-O) titri yoxlanılmalıdır.
Müalicə və Profilaktika Üsulları
KRQ-nin müalicəsində erkən diaqnoz fəsadların qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Müalicə prosesi aşağıdakı istiqamətlərdə aparılır:
- Antibiotik Terapiyası: Streptokok infeksiyasını tamamilə məhv etmək üçün Penisillin (allergiya halında Eritromisin) istifadə olunur. Uzunmüddətli qorunma üçün Benzatin Penisillin G (BPG) inyeksiyaları tətbiq edilir.
- İltihabəleyhinə Dərmanlar: Artrit və iltihabı azaltmaq üçün Aspirin, ağır ürək zədələnmələrində isə kortikosteroidlər təyin edilir.
- Spesifik Müalicə: Sidengam xoreyası üçün Valproat və ya Karbamazepin kimi preparatlardan istifadə olunur.
Profilaktika (Qarşısının alınması): Xəstəliyin təkrarlanmaması üçün diaqnoz qoyulmuş şəxslər 5-10 il müddətində mütəmadi olaraq profilaktik penisillin inyeksiyası almalıdırlar.
Nəticə və Mümkün Ağırlaşmalar
Müalicənin gecikdirilməsi və ya düzgün aparılmaması ciddi fəsadlara yol aça bilər:
- Revmatik Ürək Xəstəliyi (RÜX): Qalıcı qapaq və ürək çatışmazlığı riski.
- Xroniki ritm pozğunluqları.
- Qalıcı oynaq zədələnmələri.
Son söz: Kəskin Revmatik Qızdırma vaxtında müdahilə edildikdə tam sağalan bir xəstəlikdir. Xüsusilə uşaqlarda boğaz infeksiyaları ciddiyə alınmalı, mütləq həkim nəzarəti ilə müalicə olunmalıdır.
