Kəskin revmatik qızdırma haqqında nə bilmək lazımdır
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Nədir və Niyə Yaranır?
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ), boğaz infeksiyasına səbəb olan streptokok bakteriyalarına qarşı immun sisteminin verdiyi anormal reaksiya nəticəsində inkişaf edən sistemik bir xəstəlikdir. Bu vəziyyətdə bakteriyalar birbaşa zərər verməkdən ziyadə, orqanizmin öz toxumalarına hücum edən bir avtoimmun cavab yaradır. Nəticədə ürək, oynaqlar, dəri və sinir sistemi bu reaksiyadan ciddi şəkildə təsirlənə bilər.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Əsas Simptomları
KRQ orqanizmin müxtəlif sistemlərinə təsir göstərərək geniş spektrli klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir. Xəstəliyin gedişatında müşahidə olunan əsas simptomlar aşağıdakı sistemlər üzrə qruplaşdırılır:
Ürək və Oynaq Təsirləri
- Revmatik Kardit: Ürək qapaqlarının, xüsusilə mitral qapağın zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət yorğunluq, nəfəs darlığı, ürəkdə küylər (murmur), sinə ağrısı və ya ritm pozğunluqları ilə müşayiət olunan ürək çatışmazlığına yol aça bilər.
- Poliartrit: Diz, dirsək, bilək və çiyin kimi böyük oynaqlarda yaranan iltihabdır. Bu ağrı və şişkinlik xarakterik olaraq bir oynaqdan digərinə keçmə xüsusiyyətinə malikdir.
Sinir Sistemi və Dəri Əlamətləri
- Sidengam xoreyası (Sydenham's Chorea): Sinir sisteminin təsirlənməsi nəticəsində əllərdə və üzdə nəzarətsiz, qeyri-iradi hərəkətlər yaranır. Bu vəziyyət emosional dəyişikliklərə, yazı yazmaq və yemək yemək kimi motor bacarıqların çətinləşməsinə səbəb olur.
- Dəri Simptomları: Dəri səthində qırmızı, üzüklü səpgilər (Eritema marginatum) və dərinin altında sərt, ağrısız subkutan düyünlər müşahidə edilə bilər. Bunlarla yanaşı, xəstələrdə ümumi hərarət, yorğunluq və halsızlıq halları da qeydə alınır.
KRQ Diaqnozu və Jones Kriteriyaları
KRQ diaqnozu tibbi praktikada qəbul edilmiş Jones Kriteriyalarına əsasən qoyulur. Həkimlər diaqnoz zamanı böyük və kiçik kriteriyaları kompleks şəkildə qiymətləndirirlər.
| Böyük Kriteriyalar | Kiçik Kriteriyalar |
|---|---|
| Kardit (Ürək iltihabı) | Qızdırma (≥38.5°C) |
| Poliartrit (Böyük oynaqların iltihabı) | Artralgiya (Oynaq ağrısı) |
| Sidengam xoreyası | ESR və CRP yüksəkliyi (İltihab göstəriciləri) |
| Eritema marginatum (Dəri səpgiləri) | EKQ-də PR intervalında uzanma |
| Subkutan düyünlər | - |
Streptokok infeksiyasının sübut edilməsi üçün boğazdan götürülən streptokok testi (mədəniyyət və ya sürətli test) və keçmiş infeksiyanı göstərən Antistreptolizin-O (ASO) titri yoxlanılmalıdır.
Müalicə Metodları və Profilaktika
KRQ bakterial infeksiya mənşəli olduğu üçün erkən diaqnoz və düzgün müalicə strategiyası kritik önəm daşıyır. Müalicə prosesində tətbiq olunan əsas üsullar bunlardır:
- Antibiotik Terapiyası: Streptokok infeksiyasını tamamilə məhv etmək üçün Penisillin (allergiya halında eritromisin) istifadə olunur. Uzunmüddətli qorunma üçün Benzatin Penisillin G (BPG) inyeksiyaları tətbiq edilir.
- İltihabəleyhinə Dərmanlar: Artrit və ümumi iltihabı azaltmaq üçün Asetilsalisil turşusu (Aspirin), ağır ürək tutulmalarında isə kortikosteroidlər təyin edilir.
- Spesifik Müalicə: Sidengam xoreyası simptomlarını idarə etmək üçün Valproat və ya Karbamazepin kimi preparatlardan istifadə olunur.
Profilaktika məqsədilə streptokok infeksiyaları vaxtında müalicə edilməli və KRQ diaqnozu qoyulmuş xəstələr təkrar yoluxmanın qarşısını almaq üçün 5-10 il ərzində mütəmadi penisillin inyeksiyası almalıdırlar.
Mümkün Ağırlaşmalar və Nəticə
Müalicənin gecikdirilməsi orqanizmdə geri dönməz fəsadlara yol aça bilər. Xüsusilə Revmatik Ürək Xəstəliyi (RÜX) inkişaf edərək qapaq və ürək çatışmazlığı riskini artırır. Həmçinin xroniki ritm pozğunluqları və qalıcı oynaq zədələnmələri ehtimal olunan ağırlaşmalar sırasındadır.
Son söz olaraq, Kəskin Revmatik Qızdırma vaxtında müdaxilə edildikdə tam sağalan bir xəstəlikdir. Uşaqlarda müşahidə olunan boğaz infeksiyaları ciddiyə alınmalı, təkrar infeksiyaların qarşısını almaq üçün mütləq mütəxəssis nəzarəti altında antibiotik müalicəsi tamamlanmalıdır.
