Uşaqlar və Yeniyetmələrlə Koqnitiv Davranış Terapiyası
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə KDT hansı problemlər üçün istifadə olunur?
Anksiyete pozuntuları (ümumi anksiyete, sosial fobiya, panik atak)
Depressiya
Obsesiv-kompulsiv pozuntu (OKP)
Davranış pozuntuları (ODD, davranış bozukluğu)
Travma sonrası stress pozuntusu (TSSP)
Özünəinam və özünüqiymətləndirmə problemləri
Yuxu pozuntuları
Ayrılma narahatlığı
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə KDT-nin əsas prinsipləri
1. Tədricən və yaşa uyğun izah
Məlumatlar uşağın yaşına və inkişaf səviyyəsinə uyğun sadə və vizual şəkildə təqdim olunur.
Oyun, şəkillər, kartlar və ya metaforalarla emosiyaların və düşüncələrin izahı.
2. Düşüncə-davranış modeli
Uşağa və yeniyetməyə göstərilir ki, düşüncələr emosiyalara və davranışlara təsir edir.
Məsələn: “Dərsdən qorxuram, çünki bacarmaram” düşüncəsi → qorxu hissi → imtina və ya ağlama davranışı.
3. Mənfi düşüncələrin aşkarlanması və dəyişdirilməsi
"Qara-ağ düşünmə", "şəxsləndirmə" kimi kognitiv təhrifləri tanımaq.
Düşüncələrin daha real və pozitiv formaya salınması (reframing).
4. Duyğusal tənzimləmə və bacarıq öyrətmək
Dərin nəfəs alma, əzələ relaksasiyası, mindfulness kimi rahatlaşdırıcı üsullar.
Problem həll etmə və emosiyalarını ifadə etmə bacarıqlarının öyrədilməsi.
5. Ekspozisiya texnikası (anksiyete və fobiyada)
Qorxulan situasiyalarla tədricən və təhlükəsiz şəraitdə qarşılaşma məşqləri.
6. Ailə inteqrasiyası
Valideynlərə də terapiya prosesində koqnitiv və davranış texnikalarının necə tətbiq olunacağı öyrədilir.
Valideyn-uşaq münasibətləri gücləndirilir.
Uşaqlarda KDT-nin fərqləndirici cəhətləri
Uşaqlarla KDTBöyüklərlə KDT
Oyun, şəkil, metaforalar və hekayələrlə daha vizual olur.Daha çox şifahi və məntiqi işləmələr aparılır.
Valideynlərin terapiyada aktiv rolu var.Əsas fokus fərdin öz üzərində olur.
Duyğuların tanınmasına daha çox vaxt ayrılır.Düşüncə dəyişimi daha məntiqi əsaslarla aparılır.
Təlim və davranış formalaşdırma daha çoxdur.Öz müşahidəsi və metakognitiv yanaşma üstünlük təşkil edir.
Terapiyada istifadə olunan texnikalar
Emosiya termometri və duyğu kartları
Düşüncə buludu və ya düşüncə-emosiya xəritəsi
Oyun terapiyasından elementlər
Həftəlik tapşırıqlar və bacarıq kitabçaları
Jurnallar və ya "hiss dəftəri"
Nəticə
Uşaqlar və yeniyetmələr KDT vasitəsilə öz duyğularını və düşüncələrini tənzimləməyi öyrənir, özünəinamları artır və problemlərlə daha sağlam yollarla mübarizə aparmağa başlayırlar.