Uşaqlarda Ayrılıq Anksiyete Bozukluğu

Ayrılıq Anksiyete Bozukluğu (AAB) nədir?

Ayrılıq anksiyete bozukluğu, uşağın sevdiyi bir şəxsdən ayrılması ilə bağlı duyduğu narahatlığın, gündəlik həyatını və funksiyalarını ciddi şəkildə təsir etməsi ilə xarakterizə olunur. Bu narahatlıq, uşağın məktəbə getməkdən imtina etməsi, ailəsindən ayrılmaqda çətinlik çəkməsi və ya müxtəlif fiziki şikayətlər (baş ağrısı, qarın ağrısı və s.) göstərməsi ilə təzahür edə bilər.

AAB, uşağın inkişafının normal bir hissəsi olan ayrılıq dövrünü (adətən 6 aydan 3 yaşa qədər) keçdikdən sonra, müəyyən yaşlarda davam edən və müalicə tələb edən bir vəziyyət halına gələ bilər. Ayrılıq anksiyetesi, uşağın həyatda yeni şəraitlərə uyğunlaşmasına və sosial mühitlərə inteqrasiya olmasına mane ola bilər.

AAB-nin Əlamətləri:

Ayrılıq anksiyete bozukluğunun əlamətləri fərqli uşaqlarda müxtəlif şəkildə özünü göstərə bilər, amma ümumiyyətlə aşağıdakı simptomlar müşahidə olunur:

Ayrılmağa qarşı güclü qorxu və narahatlıq:

Uşaq sevdiyi şəxslərdən (adətən valideynlərindən) ayrılmaqdan çox qorxur.

Çox zaman məktəbə getmək və ya gündəlik fəaliyyətlərə qatılmaqda çətinlik çəkir.

Uşağın məktəbə getməkdən və ya sosial mühitlərdən qaçması:

Uşaqlar, məktəbə getməkdən və ya digər sosial mühitlərə daxil olmaqdan qorxurlar. Bəzən bu, məktəbə getməmək üçün müxtəlif bəhanələr gətirməyə səbəb olur (baş ağrısı, qarın ağrısı, yuxusuzluq və s.).

Ayrılıq zamanı fiziki şikayətlər:

Uşaqlar ayrılma zamanı baş ağrısı, qarın ağrısı, yuxusuzluq və ya qusma kimi fiziki simptomlar göstərə bilərlər. Bu, uşağın narahatlığının bədənin fiziki əlamətləri ilə ifadə olunmasıdır.

Mütəmadi olaraq qayğıkeşinə yaxın olmaq arzusu:

Uşaq daima valideyninə yaxın olmaq istəyir, evdən ayrılmağa və ya yalnız qalmağa çətinlik çəkir.

Yuxuda çətinliklər:

Uşaq, yuxuya getməkdə çətinlik çəkir və ya yuxuda bir anda qorxur, bu səbəbdən daimi qayğıkeşinin yanında yatmaq istəyir.

Əlavə qorxu və ya fobiyalar:

Uşaq müəyyən insanlardan, vəziyyətlərdən və ya məkanlardan əlavə qorxu hissi keçirə bilər. Bu, ayrılma qorxusunun bir uzantısı ola bilər.

Ayrılıq zamanı çox təkrarlanan narahatlıq:

Uşaq hər dəfə ayrıldığında, xüsusən də valideynlərindən, narahatlıq və ya təkrarlanan qorxu hissi keçirir.

Ayrılıq Anksiyete Bozukluğunun Səbəbləri:

AAB-nin yaranma səbəbləri kompleksdir və fərqli amillərin təsiri ilə bağlıdır. Bu amillər arasında genetik, ətraf mühit və psixoloji faktorlar mövcuddur:

Genetik meyl:

AAB, bəzi uşaqlarda genetik olaraq daha çox müşahidə edilir. Əgər valideynlərdən birində və ya yaxın ailə üzvlərində anksiyete pozuntusu varsa, uşağın bu pozuntunu inkişaf etdirmə riski daha yüksəkdir.

Çətin və stresli həyat hadisələri:

Uşaqların həyatında stresli dəyişikliklər (məsələn, valideynin ayrılması, ailə daxilində itki, köçmə və ya başqa böyük dəyişikliklər) AAB-nin inkişafına səbəb ola bilər.

Ailədaxili mühit:

Ailənin uşağa qarşı yanaşması, aşırı qoruyucu və ya müdaxiləçi olmaq, uşağın ayrılma qorxularını artırmağa səbəb ola bilər.

Təcrübi faktorlar:

Uşaqların ailəsindən və ya yaxınlarından ayrılmasını təkrarlayan təcrübələr, uşağın anksiyetini daha da gücləndirə bilər.

İnkişaf dövrü:

Uşaqların inkişafının erkən mərhələlərində, xüsusən də 1-3 yaş arasında ayrılıq qorxusu bir təbii mərhələdir. Bu qorxu normal bir proses olsa da, bəzən bu mərhələ uzanaraq ayrılıq anksiyetesi bozukluğuna çevrilə bilər.

Ayrılıq Anksiyete Bozukluğunun Müalicəsi:

Psixoterapiya (Koqnitiv Davranış Terapiyası - KDT):

Koqnitiv davranış terapiyası (KDT), uşaqlarda ayrılıq anksiyetesi bozukluğunun müalicəsində ən təsirli üsul sayılır. KDT, uşaqlara qorxularını idarə etməyi və ayrı qalmaqla əlaqəli negativ düşüncələri dəyişdirməyi öyrədir.

Terapiya zamanı, uşağa kiçik addımlarla ayrılığa alışma üsulları öyrədilə bilər.

Ailə terapisi:

Ailə terapisi, uşağın ayrılıq qorxusunun üzərində işləmək və valideynlərin uşağın psixoloji dəstəyinə necə yanaşacağını öyrətmək üçün faydalı ola bilər.

Uşağın anksiyetesini dəstəkləmək üçün valideynlərin daha sağlam yanaşmalarla uşağa dəstək verməsi vacibdir.

Dərman müalicəsi:

Bəzi uşaqlarda, xüsusilə ciddi hallarda, antidepressantlar və ya anti-anksiyete dərmanları istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar uşağın anksiyetesini yüngülləşdirmək və terapiya ilə birlikdə işə yarayan nəticələr əldə etməyə kömək edə bilər.

Ayrılıq anksiyetesi ilə üzləşmək:

Uşağa tədricən ayrılma təcrübələri vermək, məsələn, qısa müddətə ayrı qalmağa təşviq etmək və getdikcə müddəti artırmaq, uşağın bu vəziyyətə uyğunlaşmasına kömək edir.

Fiziki rahatlama üsulları:

Nəfəs alqoritmləri, yoga və digər rahatlama üsulları, uşağın rahatlamasına və anksiyetesinin azaldılmasına kömək edə bilər.

Nəticə:

Ayrılıq anksiyete bozukluğu, uşaqların psixoloji və emosional inkişafında baş verə biləcək bir vəziyyətdir. Uşaqların təbii olaraq ayrılıq qorxusu keçirdikləri dövrlər olsa da, uzun müddət davam edən və həyat keyfiyyətini təsir edən bir vəziyyətə çevrilərsə, müalicə tələb edir. Psixoterapiya, düzgün müalicə və valideynlərin dəstəyi ilə bu problem idarə oluna və uşağın inkişafı üçün ən yaxşı nəticələr əldə edilə bilər.