Xərçəngin növləri hansılardır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Əsas Xərçəng Növləri və Onların Təsnifatı
Xərçəng xəstəliyi yarandığı toxuma növünə və orqana görə müxtəlif qruplara bölünür. Xərçəng növlərini düzgün müəyyən etmək, effektiv müalicə strategiyasının qurulması üçün ən vacib addımdır. Bu yazıda ən çox rast gəlinən xərçəng qrupları və onların xüsusiyyətləri haqqında ətraflı məlumat verilmişdir.
1. Karsinomalar
Karsinomalar, bədənin həm xarici, həm də daxili səthlərini örtən epitel toxumasından başlayan xərçəngləridir. Bu qrup, dünya miqyasında ən çox rast gəlinən xərçəng növü hesab olunur. Karsinomaların əsas alt növləri aşağıdakılardır:
- Adenokarsinomalar: Süd vəzisi, prostat, kolon və ağciyər kimi orqanlarda yaranır.
- Squamous hüceyrə karcinoması: Dəri, ağız, boğaz və ağciyər toxumalarında başlayır.
- Bazal hüceyrə karcinoması: Ən geniş yayılmış dəri xərçəngi növüdür.
2. Sarkomalar
Sarkomalar, bədənin dəstək və birləşdirici toxumalarından qaynaqlanan bədxassəli şişlərdir. Bu xərçənglər sümük, qığırdaq, piy, əzələ və damar kimi strukturlarda inkişaf edir. Geniş yayılan bəzi nümunələr bunlardır:
- Osteosarkoma: Sümük xərçəngi.
- Liposarkoma: Piy toxuması xərçəngi.
- Leiomiyosarkoma: Əzələ toxuması xərçəngi.
3. Limfoma və Mielomalar
İmmunitet sistemində iştirak edən hüceyrələrdə yaranan bu xərçəng növləri, bədənin müdafiə mexanizminə birbaşa təsir göstərir. Limfoma və mielomalar aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:
- Hodgkin limfoması: Birbaşa limfa düyünlərindən başlayır.
- Non-Hodgkin limfoması: Daha geniş limfa toxuması növlərinə təsir edir.
- Multipl mieloma: Plazma hüceyrələrindən yaranan xərçəng növüdür.
4. Leykemiyalar
Leykemiyalar, qanın və sümük iliyinin xərçəngləri olub, adətən ağ qan hüceyrələrini təsir edir. Digər xərçəng növlərindən fərqli olaraq, leykemiyalar qatı şişlər yaratmır. Bu xəstəlik kəskin və ya xroniki formada inkişaf edə bilər. Əsas növləri:
- Kəskin mieloid leykemiya (AML)
- Xroniki limfositik leykemiya (CLL)
5. Neyroektodermal Xərçənglər
Sinir toxumasından yaranan bu xərçənglər mərkəzi və periferik sinir sistemini hədəf alır. Bu qrupa daxil olan bəzi növlər:
- Glioma: Beyin xərçənginin bir növüdür.
- Medulloblastoma: Uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir.
- Neyroblastoma: Sinir sistemindən qaynaqlanır.
Orqanlara Görə Xüsusi Xərçəng Növləri
Xərçəng növləri yarandıqları orqanlara görə fərqli bioloji xüsusiyyətlər daşıyır. Aşağıdakı cədvəldə bəzi orqanlar və onlarda rast gəlinən əsas xərçəng növləri göstərilmişdir:
| Orqan | Xərçəng Növü / Xüsusiyyəti |
|---|---|
| Ağciyər | Kiçik hüceyrəli və qeyri-kiçik hüceyrəli növlər |
| Süd vəzisi | Əsasən adenokarsinoma növü |
| Prostat | Kişilərdə ən çox rast gəlinən xərçəng |
| Qaraciyər | Hepatosellüler karcinoma |
| Mədə | Adenokarsinoma (daha yaygındır) |
| Dəri | Bazal və squamous hüceyrə karcinoması, melanoma |
| Kolorektal | Kolon və rektumdan başlayan xərçənglər |
| Qida borusu | Squamous hüceyrə karcinoması və ya adenokarsinoma |
Digər Xüsusi Xərçəng Qrupları
- Ginekoloji xərçənglər: Yumurtalıq, uşaqlıq, uşaqlıq boynu və vajinal xərçənglər.
- Sidik yolları xərçəngləri: Böyrək və sidik kisəsi xərçəngi.
- Tiroid xərçəngi: Papiller, follikulyar və ya medullar növləri.
Xərçəngin Yayılma Xüsusiyyətlərinə Görə Təsnifatı
Xərçənglər həmçinin hüceyrə növü və yayılma dərəcəsinə görə iki əsas qrupa bölünür:
- Yerli xərçənglər: Yalnız başladığı bir bölgədə məhdudlaşan şişlər.
- Metastatik xərçənglər: Digər orqanlara yayılan və daha geniş müalicə tələb edən xərçənglər.
Müalicə və Diaqnoz üçün Mühüm Qeydlər
Xərçəngin növünü dəqiq təyin etmək üçün patoloji analizlər, radioloji görüntüləmə və digər laborator müayinələr mütləqdir. Müalicə prosesi xərçəngin növünə, mərhələsinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir. Unutmayın ki, erkən diaqnoz və düzgün müalicə metodu həyatı xilas edən ən önəmli amildir.