Yeni doğulmuş sarılıq
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Yeni Doğulmuşlarda Sarılıq və Onun Yaranma Səbəbləri
Yeni doğulmuşlarda sarılıq, əsasən körpənin bədənində bilirubin (qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması nəticəsində yaranan maddə) səviyyəsinin yüksəlməsi və orqanizmin bu maddəni kifayət qədər sürətlə təmizləyə bilməməsi nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət fərqli faktorlara bağlı olaraq üç əsas qrupda təsnif edilir:
1. Fizioloji Sarılıq
Bu, yeni doğulmuş körpələrdə ən çox rast gəlinən sarılıq növüdür. Körpənin qaraciyərinin bilirubini emal etmək qabiliyyətinin tam inkişaf etməməsi səbəbindən yaranır. Adətən doğumdan sonra 2-4-cü günlərdə başlayır və 1-2 həftə ərzində öz-özünə keçib gedir.
2. Ana Südü Sarılığı
Ana südündə olan bəzi maddələr körpənin bilirubin emalını yavaşlada bilər. Xüsusilə körpə kifayət qədər ana südü almadıqda (qidalanma problemləri yarandıqda) bu vəziyyət daha da ağırlaşa bilər.
3. Patoloji Sarılıq
Daha ciddi bir vəziyyət hesab olunan patoloji sarılıq, dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Bu növ sarılığın yaranma səbəbləri aşağıdakılardır:
- Qan qrupu uyğunsuzluğu (məsələn, Rh və ya ABO uyğunsuzluğu).
- Qan hüceyrələrinin infeksiyası və ya parçalanması (hemolitik anemiya).
- Qaraciyər problemləri.
- Doğuş zamanı yaranan zədələnmələr (hematoma).
Sarılığın Əsas Əlamətləri və Simptomları
Sarılığın ən bariz əlaməti dərinin və göz ağının sarı rəngə çevrilməsidir. Bu rəng dəyişikliyi adətən ilk olaraq üzdə başlayır və daha sonra bədənin aşağı hissələrinə doğru yayılır. Patoloji hallarda isə aşağıdakı müşayiətedici simptomlar görülə bilər:
- Körpənin həddindən artıq yuxulu və ya zəif olması.
- Yaxşı əmizdirə bilməmək (iştahasızlıq).
- Qaranlıq rəngli sidik (adi sidikdən daha tünd).
- Açıq rəngli nəcis.
Diaqnozun Qoyulması və Müayinə Metodları
Həkimlər sarılığın diaqnozunu qoymaq üçün bir neçə mərhələli yoxlama həyata keçirirlər:
- Fiziki müayinə: Həkim körpənin dərisinin və gözlərinin rəngini vizual olaraq yoxlayır.
- Bilirubin testi: Qanda və ya dəri vasitəsilə bilirubin səviyyəsi dəqiq ölçülür.
- Əlavə testlər: Patoloji sarılıq şübhəsi olduqda qan qrupu uyğunluğu, qaraciyər funksiyaları və infeksiyaları yoxlamaq üçün əlavə qan analizləri tələb olunur.
Yeni Doğulmuşlarda Sarılığın Müalicə Üsulları
Müalicə metodu sarılığın dərəcəsindən və səbəbindən asılı olaraq dəyişir:
| Müalicə Növü | Tətbiq Olunduğu Hal |
|---|---|
| Tez-tez əmizdirmə | Yüngül sarılıq hallarında bilirubin ifrazını artırmaq üçün. |
| Fototerapiya | Yüksək bilirubin səviyyələrində xüsusi mavi işıq vasitəsilə bilirubinin parçalanması. |
| İntravenoz maye | Susuzlaşma və ya qida çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün. |
| Qan köçürülməsi | Çox nadir hallarda, ağır patoloji sarılıq zamanı tətbiq edilən mübadilə. |
Ev Şəraitində Qulluq və Profilaktika
Körpənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq və sarılıqdan qorunmaq üçün aşağıdakı tədbirlər vacibdir:
- Tez-tez əmizdirin: Daha çox maye qəbulu bilirubinin bədəndən xaric olmasını sürətləndirir.
- Gün işığı: Yüngül hallarda körpəni qısa müddət gün işığına çıxarmaq faydalıdır (birbaşa günəş işığından qorunmaq şərtilə).
- Müşahidə: Sidik və nəcis rəngini daim izləyin; tünd sidik və ya açıq nəcis gördükdə həkimə müraciət edin.
- Hamiləlik dövrü: Hamiləlik zamanı qan qrupu və Rh uyğunluğunu mütləq yoxladın.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Edilməlidir?
Aşağıdakı hallardan hər hansı biri müşahidə olunarsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edilməlidir:
- Sarılıq 2 həftədən çox davam edirsə.
- Sarılıq bütün bədəni əhatə edirsə.
- Körpə həddindən artıq yuxuludursa və qidalanmaqdan imtina edirsə.
- Qanlı nəcis və ya tünd rəngli sidik müşahidə olunursa.
Nəticə etibarilə, yeni doğulmuş sarılıq əksər hallarda təhlükəsizdir və öz-özünə keçir. Lakin patoloji hallarda vaxtında tibbi yardım həyati əhəmiyyət kəsb edir. Körpənin sağlam inkişafı üçün əlamətləri izləmək və mütəmadi həkim nəzarətində olmaq tövsiyə olunur.
