Yeni doğulmuş sarılıq
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Yeni Doğulmuşlarda Sarılıq Nədir?
Yeni doğulmuşlarda sarılıq, körpənin qanında bilirubin adlı maddənin (qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması nəticəsində yaranan piqment) səviyyəsinin yüksəlməsi və bədənin bu maddəni kifayət qədər sürətlə təmizləyə bilməməsi nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət körpənin dərisinin və göz ağlarının saralması ilə özünü büruzə verir.
Körpələrdə rast gəlinən sarılıq halları əsasən fizioloji xarakter daşısa da, bəzi hallarda ciddi tibbi müdaxilə tələb edən patoloji səbəblərdən də qaynaqlana bilər. Bu yazıda sarılığın növləri, diaqnozu və müalicə yolları haqqında ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.
Yeni Doğulmuş Sarılığının Əsas Səbəbləri
Körpələrdə sarılığın yaranma səbəbləri onun növündən asılı olaraq dəyişir. Tibbi praktikada sarılıq əsasən üç qrupa bölünür:
1. Fizioloji Sarılıq
Bu, yeni doğulmuşlarda ən çox rast gəlinən sarılıq növüdür. Körpənin qaraciyərinin bilirubini emal etmək qabiliyyətinin hələ tam inkişaf etməməsi səbəbindən yaranır. Adətən doğumdan sonra 2-4-cü günlərdə başlayır və 1-2 həftə ərzində müalicəsiz öz-özünə keçir.
2. Ana Südü Sarılığı
Ana südündə olan bəzi maddələr körpənin bilirubin emalını yavaşlada bilər. Xüsusilə körpə kifayət qədər ana südü almadıqda (qidalanma problemləri yarandıqda) bu vəziyyət daha da ağırlaşa bilər.
3. Patoloji Sarılıq
Daha ciddi bir vəziyyət hesab olunur və dərhal tibbi müalicə tələb edir. Patoloji sarılığın əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
- Qan qrupu uyğunsuzluğu (məsələn, Rh və ya ABO uyğunsuzluğu).
- Qan hüceyrələrinin infeksiyası və ya parçalanması (hemolitik anemiya).
- Qaraciyər problemləri.
- Doğuş zamanı baş verən zədələnmələr (hematoma).
Sarılığın Əlamətləri və Simptomları
Sarılığın ən bariz əlaməti dərinin və göz ağının sarı rəngə çevrilməsidir. Proses adətən üzdə başlayır və bilirubin səviyyəsi artdıqca bədənin aşağı hissələrinə doğru yayılır.
Patoloji sarılıq zamanı müşahidə olunan digər simptomlar:
- Körpənin həddindən artıq yuxulu və ya zəif olması.
- Əmmə refleksinin zəifləməsi (yaxşı əmizdirə bilməmək).
- Tünd rəngli sidik (adi sidikdən daha tünd).
- Açıq rəngli nəcis.
Diaqnoz və Testlər
Həkimlər sarılığın dərəcəsini və səbəbini müəyyən etmək üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edirlər:
| Müayinə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Fiziki Müayinə | Həkim körpənin dərisinin və gözlərinin rəngini vizual olaraq yoxlayır. |
| Bilirubin Testi | Qanda və ya dəri vasitəsilə bilirubin səviyyəsi dəqiq ölçülür. |
| Əlavə Testlər | Qan qrupu uyğunluğu, qaraciyər funksiyaları və infeksiyalar yoxlanılır. |
Sarılığın Müalicə Üsulları
Müalicə üsulu bilirubinin səviyyəsindən və körpənin ümumi vəziyyətindən asılı olaraq seçilir:
- Yüngül Sarılıq: Xüsusi müalicə tələb etmir. Bilirubinin bədəndən ifrazını sürətləndirmək üçün körpənin tez-tez əmizdirilməsi tövsiyə olunur.
- Fototerapiya: Yüksək bilirubin səviyyələrində tətbiq edilir. Körpə xüsusi mavi işıq altında saxlanılır; bu işıq bilirubini parçalayaraq bədəndən xaric olunmasını təmin edir.
- İntravenoz Maye: Körpənin susuzlaşmasını və ya qida çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün damar daxili maye verilir.
- Mübadilə Qan Köçürülməsi: Çox nadir hallarda, həyati təhlükə yaradan yüksək səviyyəli patoloji sarılıq zamanı tətbiq edilir.
Ev Şəraitində Qulluq və Qorunma Yolları
Körpəni sarılıqdan qorumaq və sağalma müddətini sürətləndirmək üçün bu addımlar vacibdir:
- Tez-tez əmizdirin: Maye qəbulu bilirubinin xaric olmasına kömək edir.
- Gün işığı: Yüngül hallarda körpəni qısa müddət gün işığına çıxarmaq faydalıdır (birbaşa günəş işığından qorunmaq şərtilə).
- Müşahidə: Sidik və nəcis rəngini mütəmadi izləyin.
- Profilaktika: Hamiləlikdə qan qrupu uyğunluğunu yoxladın və doğumdan sonra həkim nəzarətini axsatmayın.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Aşağıdakı hallardan hər hansı biri müşahidə olunarsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edilməlidir:
- Sarılıq 2 həftədən çox davam edirsə.
- Sarılıq bütün bədəni əhatə edirsə.
- Körpə həddindən artıq yuxuludursa və qidalanmaqdan imtina edirsə.
- Qanlı nəcis və ya tünd rəngli sidik müşahidə olunursa.
Nəticə olaraq, yeni doğulmuş sarılığı əksər hallarda təhlükəsizdir və öz-özünə keçir. Lakin patoloji hallarda vaxtında tibbi yardım körpənin sağlam inkişafı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
