Anafilaksiya
Anafilaksiyanın Səbəbləri
Anafilaksiyanın səbəbləri adətən müəyyən allergenlərə məruz qalma ilə əlaqədardır. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
Qida allergenləri:
Fıstıq, qoz-fındıq, balıq, dəniz məhsulları, yumurta, süd, soya və buğda.
Dərmanlar:
Penisillin və digər antibiotiklər.
Aspirin və qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİD).
Anesteziklər.
Həşərat sancması:
Arı, eşşəkarı və qarışqa sancması.
Lateks:
Tibbi avadanlıqlarda və bəzi məhsullarda istifadə edilən material.
Fiziki fəaliyyət və digər səbəblər:
Bəzən idman və ya allergenlərlə təmas birgə reaksiyanı tətikləyə bilər.
Anafilaksiyanın Əlamətləri
Anafilaksiyanın əlamətləri adətən allergenlə təmasdan sonra bir neçə dəqiqə və ya saat ərzində baş verir. Əlamətlər sürətlə pisləşə bilər.
1. Dəri və selikli qişalar:
Qaşınma, səpgi, ürtiker (qabarıq səpgilər).
Üz, dil və ya boğazda şişkinlik (angioödem).
2. Tənəffüs sistemi:
Nəfəs darlığı, hırıltı, öskürək.
Boğulma hissi.
Səsin xırıltılı olması.
3. Ürək-damar sistemi:
Qan təzyiqinin sürətlə düşməsi (hipotoniya).
Ürək ritmində sürətlənmə (taxikardiya) və ya zəiflik.
Başgicəllənmə, bayılma.
4. Həzm sistemi:
Ürəkbulanma, qusma.
Qarın ağrısı və ya ishal.
5. Sinir sistemi:
Həyəcan, qorxu hissi.
Şüur itkisi (ağır hallarda).
Anafilaksiyanın Diaqnozu
Anafilaksiya adətən simptomlara və allergenlə təmasa əsasən diaqnoz qoyulur. Təcili tibbi vəziyyət olduğundan diaqnoz üçün vaxt tələb edən testlər çox nadir hallarda aparılır.
Tibbi tarix və fiziki müayinə:
Əvvəlki allergiya epizodları və simptomların təsviri.
Laborator testlər (müalicədən sonra):
Təhlükəli allergenlərin müəyyən edilməsi üçün IgE testləri.
Triptaşa testi: Anafilaksiya zamanı mast hüceyrələrindən sərbəst buraxılan maddənin səviyyəsini ölçmək.
Anafilaksiyanın Müalicəsi
Anafilaksiya dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Müalicənin əsas məqsədi həyat funksiyalarını qorumaq və allergenlə reaksiyanı dayandırmaqdır.
1. Təcili tədbirlər:
Epinefrin (Adrenalin):
Anafilaksiyanın əsas müalicəsidir.
İnyeksiya dərialtı və ya əzələ daxilinə tətbiq edilir.
Adətən EpiPen kimi avtomatik inyeksiya cihazları ilə istifadə olunur.
Tənəffüs dəstəyi:
Oksigen verilməsi və ağır hallarda intubasiya.
Maye terapiyası:
Qan təzyiqini normallaşdırmaq üçün damar içi maye.
2. Əlavə dərmanlar:
Antihistaminlər:
Qaşınma və səpgi üçün.
Kortikosteroidlər:
İltihabı azaltmaq və uzunmüddətli reaksiyaların qarşısını almaq üçün.
Bronxodilatatorlar:
Nəfəs yollarını genişləndirmək üçün (astmaya bənzər simptomlarda).
Ev Şəraitində İlk Yardım
Təcili yardım çağırın (112).
Epinefrin inyeksiyasını tətbiq edin:
Epinefrin inyeksiyası varsa, dərhal istifadə edin.
Yatış mövqeyi:
Şəxsi uzandırın və ayaqlarını yuxarı qaldırın (qan təzyiqini artırmaq üçün).
Tənəffüs çətinliyində oturaraq dayanmalarına kömək edin.
Allergenlə təması dayandırın:
Məsələn, həşərat sancmasında sancağı çıxarın.
Anafilaksiyadan Qorunma Yolları
Allergenlərdən çəkinin:
Məlum allergenlərlə təmasdan qaçın.
Epinefrin inyeksiyası daşıyın:
Allergiyası olan şəxslər həmişə EpiPen və ya bənzər bir cihaz daşımalıdır.
Tibbi məlumat:
Tibbi bilgilərinizi göstərən bilərzik və ya kart daşıyın.
Dərmanlar və qida etiketlərini yoxlayın:
Tərkibində allergenlər ola biləcək məhsulları diqqətlə yoxlayın.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Əvvəllər yüngül allergik reaksiyalar yaşamısınızsa və simptomlar şiddətlənirsə.
Anafilaksiya keçirdikdən sonra hər hansı simptom yenidən yaranırsa.
Allergenlə təmasdan sonra nəfəs darlığı və ya ürəkbulantı kimi əlamətlər hiss edirsinizsə.
Anafilaksiya həyati təhlükəli bir vəziyyətdir və sürətli müdaxilə həyat qurtarıcı ola bilər. Əgər allergiyanız varsa və ya anafilaksiya keçirmək riski daşıyırsınızsa, profilaktik tədbirlər görmək və hər zaman epinefrin inyeksiyası daşımaq vacibdir.