Anafilaksiya
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Anafilaksiya: Səbəbləri, Əlamətləri və Həyat Qurtaran Müdaxilələr
Anafilaksiya, bədənin allergenlərə qarşı verdiyi ani və şiddətli reaksiya olub, dərhal müdaxilə edilmədikdə həyati təhlükə yaradan tibbi bir vəziyyətdir. Bu vəziyyət adətən müəyyən allergenlərə məruz qalma nəticəsində yaranır və bədənin bir çox sisteminə eyni anda təsir edə bilir.
Anafilaksiyanın Əsas Səbəbləri
Anafilaktik şokun yaranmasına səbəb olan amillər fərqlidir. Ən çox rast gəlinən allergen mənbələri aşağıdakılardır:
- Qida allergenləri: Fıstıq, qoz-fındıq, balıq, dəniz məhsulları, yumurta, süd, soya və buğda.
- Dərman vasitələri: Penisillin və digər antibiotiklər, aspirin, qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİD) və anesteziklər.
- Həşərat sancması: Arı, eşşəkarı və qarışqa sancması.
- Lateks: Tibbi avadanlıqlarda və bəzi gündəlik məhsullarda istifadə edilən materiallar.
- Fiziki fəaliyyət: Bəzi hallarda idman və ya allergenlərlə birgə təmas reaksiyanı tətikləyə bilər.
Anafilaksiyanın Əlamətləri və Simptomları
Anafilaksiyanın əlamətləri adətən allergenlə təmasdan sonra bir neçə dəqiqə və ya saat ərzində özünü büruzə verir. Simptomlar sürətlə pisləşdiyi üçün vaxtında müəyyən edilməsi kritikdir:
| Sistem | Əlamətlər |
|---|---|
| Dəri və Selikli Qişalar | Qaşınma, səpgi, ürtiker, üz, dil və ya boğazda şişkinlik (angioödem). |
| Tənəffüs Sistemi | Nəfəs darlığı, hırıltı, öskürək, boğulma hissi və səsin xırıltılı olması. |
| Ürək-Damar Sistemi | Qan təzyiqinin sürətlə düşməsi (hipotoniya), taxikardiya, başgicəllənmə və bayılma. |
| Həzm Sistemi | Ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı və ya ishal. |
| Sinir Sistemi | Şiddətli həyəcan, qorxu hissi və ağır hallarda şüur itkisi. |
Anafilaksiyanın Diaqnozu
Anafilaksiya təcili tibbi vəziyyət olduğu üçün diaqnoz əsasən klinik simptomlara və allergenlə təmas tarixinə əsasən qoyulur. Vaxt tələb edən testlər ilkin mərhələdə nadir hallarda aparılır.
Tibbi Müayinə və Laborator Testlər
- Tibbi tarix: Əvvəlki allergiya epizodlarının və simptomların təfərrüatlı təsviri.
- IgE testləri: Müalicədən sonra təhlükəli allergenləri müəyyən etmək üçün aparılır.
- Triptaşa testi: Mast hüceyrələrindən sərbəst buraxılan maddənin səviyyəsini ölçmək üçün istifadə olunur.
Anafilaksiyanın Müalicəsi və İlk Yardım
Anafilaksiya zamanı əsas məqsəd həyat funksiyalarını qorumaq və allergik reaksiyanı dayandırmaqdır. Epinefrin (Adrenalin) müalicənin əsasını təşkil edir.
Təcili Tibbi Müdaxilə
- Epinefrin İnyeksiyası: Dərialtı və ya əzələ daxilinə tətbiq edilir (məsələn, EpiPen).
- Tənəffüs Dəstəyi: Oksigen verilməsi və ya zərurət yarandıqda intubasiya.
- Maye Terapiyası: Qan təzyiqini stabilləşdirmək üçün damardaxili maye köçürülməsi.
Əlavə Dərman Müalicəsi
- Antihistaminlər: Qaşınma və səpgiləri aradan qaldırmaq üçün.
- Kortikosteroidlər: İltihabı azaltmaq və gecikmiş reaksiyaların qarşısını almaq üçün.
- Bronxodilatatorlar: Nəfəs yollarını genişləndirmək məqsədilə.
Ev Şəraitində İlk Yardım Qaydaları
- Təcili yardımı çağırın (112): Dərhal peşəkar kömək istəyin.
- Epinefrin tətbiq edin: Əgər avto-inyektorunuz varsa, dərhal istifadə edin.
- Düzgün mövqe verin: Şəxsi uzandırın və ayaqlarını yuxarı qaldırın. Tənəffüs çətinliyi varsa, oturaq vəziyyətdə saxlayın.
- Allergeni uzaqlaşdırın: Məsələn, arı sancıbsa, sancağı ehtiyatla çıxarın.
Anafilaksiyadan Qorunma Yolları
Profilaktik tədbirlər gələcəkdə yarana biləcək riskləri minimuma endirir:
- Məlum allergenlərlə təmasdan qəti şəkildə qaçın.
- Həmişə yanınızda EpiPen və ya bənzər bir cihaz daşıyın.
- Tibbi məlumatlarınızı əks etdirən bilərzik və ya kart istifadə edin.
- Qida etiketlərini və dərman tərkiblərini diqqətlə yoxlayın.
Nə zaman həkimə müraciət etməli? Əgər yüngül allergik simptomlarınız şiddətlənirsə, anafilaksiya sonrası simptomlar təkrarlanırsa və ya allergenlə təmasdan sonra tənəffüs çətinliyi yaranırsa, dərhal mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Unutmayın ki, sürətli müdaxilə həyat qurtarır.
