Anal nahiyədə göynəmə

Anal Göynəmə Nədir və Niyə Baş Verir?

Anal göynəmə, kəskin və ya xroniki şəkildə təzahür edən, defekasiya (nəcis ifrazı) ilə birbaşa əlaqəli ola bilən və ya davamlı xarakter daşıyan narahatlıq hissidir. Bu vəziyyət pasiyentin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir və müxtəlif proktoloji xəstəliklərin əsas simptomu kimi çıxış edir. Anal nahiyədə yanma, qaşınma və ağrı hissinin differensial diaqnostikası, düzgün müalicə taktikası üçün mütləqdir.

Əsas Klinik Səbəblər və Differensial Diaqnostika

Anal nahiyədə yaranan göynəmə hissinin arxasında duran əsas patologiyalar aşağıdakılardır:

• Anal Fissur (Çat): Xüsusilə defekasiya zamanı və dərhal sonra pik həddə çatan, "şüşə batması" formalı kəskin ağrı və göynəmədir. Çox vaxt al-qırmızı qan damcıları ilə müşayiət olunur. Səbəbi daxili sfenkterin spazmı və selikli qişanın yırtılmasıdır.
• Hemorroidal Xəstəlik (Babasil): Daxili düyünlərin prolapsı (salınması) zamanı ifraz olunan selik perianal dərini qıcıqlandıraraq xroniki yanmaya yol açır. Xarici babasildə isə mikrotrombozlar lokal iltihab və göynəmə törədir.
• Anal Dermatit və Pruritus Ani: Sərt sabunlar və ətirli nəm salfetlər kimi aqressiv gigiyena vasitələri dərinin lipid baryerini pozur. Nəticədə perianal ekzema və kəskin kontakt dermatit inkişaf edir.
• İnfeksion və Parazitar Agentlər: Göbələk infeksiyaları, bakterial filtrasiyalar, Enterobius vermicularis (bizquyruq) kimi parazitlər və HPV (kondilomalar) bu nahiyədə ciddi qıcıqlanma yaradır.
• Kolitlər və Proktitlər: Xoralı Kolit və ya Kron xəstəliyi nəticəsində yaranan tez-tez, duru və turşuluğu yüksək nəcis kütlələri anal kanalı zədələyir.

Göynəmə Hissinin Müddəti və Klinik Əhəmiyyəti

Göynəmənin davametmə müddəti və sutka ərzində başvermə vaxtı, patologiyanın etiologiyasını müəyyən etmək üçün ən vacib klinik meyarlardan biridir.

1. Defekasiya ilə Əlaqəli Müvəqqəti Göynəmə

• 10–30 dəqiqə davam edən: Genellikle kəskin anal fissurlar və ya sərt nəcis kütləsinin keçməsi zamanı yaranan mikrotravmalar (ekskoriasiyalar) səbəbindən yaranır.
• Saatlarla (2–6 saat) davam edən: Xroniki anal fissur göstəricisidir. Daxili sfenkterin tonik spazmı lokal qan dövranını pozaraq (iskemiya) uzunmüddətli və dözülməz yanma hissi törədir.

2. Sutkalıq Ritmdən Asılı Olan Göynəmə

• Gecə saatlarında artan: Əsasən parazitar invaziyalar (bizquyruq) və ya perianal mikozlar (göbələk) ilə əlaqədardır. Gecə tərləməsi və parazitlərin miqrasiyası iltihabi reaksiyanı kəskinləşdirir.

3. Davamlı və Gün Boyu Sürən Göynəmə

• Xroniki vəziyyət: Nəcis ifrazından asılı olmayaraq davam edən bu göynəmə, III-IV dərəcəli daxili babasil, proktit və ya xroniki perianal ekzema əlaməti ola bilər. Anal kanaldan sızan selik dərinin maserasiyasına (yumşalması və baryer funksiyasının itməsi) səbəb olur.

4. Qida Qəbulundan Sonra Yaranan Göynəmə

• Həzm tsikli tamamlandıqda (12–24 saat sonra): Kapsaisin tərkibli acı istiot, ədviyyatlar, sitrus meyvələri və həddindən artıq qəhvə qəbulu nəticəsində yaranır. Aqressiv kimyəvi komponentlər anal keçidin həssas qişasını yandırır.

Proktoloji Müayinə və Diaqnostik Addımlar

Dəqiq diaqnoz üçün proktoloq tərəfindən aşağıdakı müayinələr aparılmalıdır:

1. Perianal baxış və Rəqəmsal Rektal Müayinə: Sfenkter tonusunun və çatın yerləşməsinin qiymətləndirilməsi.
2. Anoskopiya və Rektoromanoskopiya: Anal kanalın və rektumun distal şöbəsinin vizuallaşdırılması.
3. Laborator Testlər: Nəcisdə parazit analizi, perianal sıyrıntı və zərurət yarandıqda kolonoskopiya.

Konservativ Müalicə və Simptomatik Qulluq

Etioloji faktor müəyyən edilənə qədər simptomları yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı qaydalara əməl edilməlidir:

Vacib Qeyd: Müayinəsiz, uzunmüddətli kortikosteroid tərkibli məlhəmlərin özbaşına istifadəsi anal dərinin atrofiyasına (nazilməsinə) və vəziyyətin daha da ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Şikayətlər davamlı olduqda mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edilməlidir.