Axilles tendonunun yırtığı nədir?
Axilles tendonunun yırtılmasının səbəbləri:
Axilles tendonunun yırtılması adətən ani və şiddətli bir hərəkət və ya travma nəticəsində meydana gəlir. Aşağıdakı faktorlar bu zədənin yaranmasına səbəb ola bilər:
Ani və güclü hərəkət:
Tullanmaq, sürətlə qaçmaq və ya birdən-birə istiqamət dəyişdirmək kimi hərəkətlər tendonun həddən artıq gərilməsinə və yırtılmasına səbəb ola bilər.
Düşmələr və zədələnmələr:
Ayağın səhv yerləşdirilməsi və ya sürüşmə nəticəsində Axilles tendonu zədələnə bilər. Qəzalar və ya idman zədələri də bu tendonun yırtılmasına səbəb ola bilər.
Əzələ zəifliyi və ya elastiklik itkisi:
Tendonun əzələlərlə əlaqəsi zəifdirsə və ya elastikliyini itiribsə, gərginlik zamanı yırtılma riski artır. Yaşlandıqca tendonun elastikliyi azalır və bu, yırtılma riskini artırır.
Aşırı istifadə və stress:
Uzun müddət davam edən stress və həddindən artıq istifadə (məsələn, mütəmadi qaçış və ya idman fəaliyyətləri) tendonun zədələnməsinə və zəifləməsinə səbəb ola bilər.
Kortikosteroid və ya antibiotik istifadəsi:
Kortikosteroid inyeksiyaları və ya bəzi antibiotiklər (xüsusilə kinolon qrupu antibiotiklər) tendona zərər verə və yırtılma riskini artıra bilər.
Axilles tendonunun yırtılmasının əlamətləri:
Axilles tendonu yırtıldıqda, adətən ani və kəskin bir ağrı hiss olunur və bu vəziyyət tez-tez ciddi simptomlarla müşayiət olunur. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:
Ani və kəskin ağrı:
Zədə anında baldırın arxa hissəsində ani və kəskin bir ağrı hiss edilir. Bu ağrı bəzi insanlarda topuq və ya daban nahiyəsində də hiss oluna bilər. Bəzi xəstələr yırtılma anında “patlama” və ya "vurulma" kimi bir səs və ya hissiyat yaşayırlar.
Gediş və hərəkət məhdudiyyəti:
Zədə sonrası ayaqla yerimək və ya qaçmaq çox çətin və ya mümkün olmayacaq dərəcədə ağrılı olur. Ayaq barmaqları üzərində dayanmaq qeyri-mümkün ola bilər.
Şişkinlik və göyərmə:
Tendon yırtıldıqdan sonra baldırın aşağısında və ya topuq nahiyəsində şişkinlik və göyərmə inkişaf edə bilər.
Tendonun qopması hissi:
Axilles tendonunun tam yırtılması halında, cırılan tendonun boşaldığı yerdə bir boşluq və ya çuxur hiss edilə bilər.
Zəiflik:
Zədələnmiş ayaqda əzələ zəifliyi olur və zədəli ayağın normal gücündə istifadə edilməsi mümkün olmur.
Axilles tendonunun yırtılmasının diaqnozu:
Axilles tendonunun yırtılmasını diaqnoz etmək üçün həkim fiziki müayinə aparır və bəzi xüsusi testlər və görüntüləmə texnikalarından istifadə edə bilər:
Fiziki müayinə:
Həkim baldır və topuq nahiyəsindəki şişkinliyi, ağrını və tendonun bütövlüyünü yoxlayır. Həkim adətən Thompson testi adlı bir test həyata keçirir. Bu testdə baldır sıxıldıqda ayaq barmaqları hərəkət etmirsə, bu, tendonun yırtıldığına işarədir.
Ultrasonoqrafiya və ya MRT:
Həkim yırtığın yerini və şiddətini təsdiq etmək üçün ultrasəs və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) istifadə edə bilər. Bu görüntülər tendondakı zədələnmənin dərəcəsini və ətrafdakı toxumaların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün vacibdir.
Axilles tendonunun yırtılmasının müalicəsi:
Müalicə tendondakı yırtığın şiddətinə və xəstənin vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Yırtığın tam və ya qismən olmasından asılı olaraq, konservativ və ya cərrahi müalicə seçilə bilər.
1. Konservativ müalicə:
Müalicənin konservativ üsulları qismən yırtılma və ya cərrahi müdaxiləyə ehtiyac olmayan xəstələr üçün tətbiq edilir. Konservativ müalicəyə aşağıdakılar daxildir:
Immobilizasiya: Ayağı hərəkətsiz saxlamaq üçün bir neçə həftə müddətində xüsusi gips və ya ayaq dəstəyi (ortoz) istifadə edilir. Bu, tendonu bərpa etməyə və sağalma prosesini sürətləndirməyə kömək edir.
Fiziki terapiya: Sağalma prosesindən sonra fiziki terapiya təyin olunur. Fiziki terapiya tendonun gücünü və elastikliyini bərpa etməyə, ayağın hərəkət qabiliyyətini artırmağa kömək edir.
Buz və istirahət: Ağrını azaltmaq üçün buz tətbiqi və istirahət tövsiyə edilir.
2. Cərrahi müalicə:
Cərrahi müdaxilə xüsusilə tam yırtılma halında və ya daha aktiv həyat tərzi keçirən xəstələr üçün tövsiyə edilir. Cərrah tendonu tikərək bərpa edir və əzələlərin gücünü və elastikliyini bərpa etmək üçün onu yenidən yerinə qaytarır. Cərrahi müdaxilədən sonra sağalma müddəti daha uzun ola bilər, lakin əksər hallarda cərrahi müalicə daha yaxşı və daha davamlı nəticələr verir.
3. Reabilitasiya:
Cərrahi və ya konservativ müalicədən sonra reabilitasiya vacibdir. Reabilitasiya tendonun gücünü bərpa etmək və normal fəaliyyətlərə qayıtmaq üçün vacib addımdır. Bu, fiziki terapiya, güc məşqləri və uzanma hərəkətlərindən ibarət ola bilər.
Axilles tendonunun yırtılmasından sonra bərpa müddəti:
Axilles tendonunun yırtılmasından sonra bərpa müddəti zədənin şiddətindən və seçilən müalicə üsulundan asılı olaraq dəyişir. Cərrahi müdaxilə aparılarsa, tam bərpa müddəti 4-6 ay və ya daha uzun müddətə qədər uzana bilər. Konservativ müalicə ilə isə bu müddət bənzər ola bilər, lakin aktiv idman və ya ağır fiziki fəaliyyətlərə qayıtmaq daha uzun çəkə bilər.
Hərəkət məhdudiyyəti: Əməliyyatdan və ya immobilizasiyadan sonra bir neçə həftə ərzində ayağın hərəkəti məhdudlaşdırıla bilər.
Fiziki terapiya: Bərpa müddətində fiziki terapiya proqramı tendonun gücünü və elastikliyini yenidən qurmağa yönəldiləcək.
Tam bərpa: Aktiv həyat tərzi keçirən insanlar üçün idman və ya ağır fiziki fəaliyyətlərə qayıtmaq üçün təxminən 6 aya qədər bir müddət lazım ola bilər.
Axilles tendonunun yırtılmasının qarşısının alınması:
Axilles tendonunun yırtılmasının qarşısını almaq üçün müəyyən tədbirlər görülə bilər:
İstirahət və istiləşmə: İdman və ya fiziki fəaliyyətlərə başlamazdan əvvəl əzələləri düzgün istiləşdirmək vacibdir. Bu, tendonun həddən artıq gərilməsinin qarşısını alır.
Əzələləri gücləndirmək: Baldır əzələlərinin və Axilles tendonunun elastikliyini və gücünü artıran məşqlər tendonun yırtılma riskini azalda bilər.
Ayaqqabı seçimi: İdman fəaliyyətləri zamanı düzgün ayaqqabı seçmək və ayaqları dəstəkləyən ortopedik ayaqqabılar geyinmək tendonun yırtılma riskini azalda bilər.
Aşırı istifadə və zədələnmələrdən qaçmaq: Həddən artıq fiziki fəaliyyət və ya tendonu çox yükləməkdən çəkinmək vacibdir.
Nəticə:
Axilles tendonu yırtığı, ayaq hərəkətləri üçün çox vacib olan bir tendonun zədələnməsi nəticəsində ciddi ağrı və hərəkət məhdudiyyəti yaradır. Yırtılmanın şiddətinə görə konservativ və ya cərrahi müalicə tətbiq oluna bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə xəstələr tamamilə sağalıb normal həyatlarına qayıda bilərlər.