Beyin Şişinin Müalicə Seçimləri
🧠 1. Neyrocərrahiyyə (Cərrahi müdaxilə)
✂️ Əməliyyat nə zaman edilir?
Şiş əlçatan yerdədirsə və tam ya da qismən çıxarılması mümkündürsə
Simptomlara səbəb olan təzyiqi azaltmaq üçün
Əməliyyat növləri:
Kraniotomiya – kəllə sümüyü açılaraq şiş çıxarılır
Endoskopik cərrahiyyə – daha az invazivdir, burun yoluyla daxil olur (xüsusilə hipofiz adenomalarında)
Şişin biopsiyası – diaqnoz üçün toxuma nümunəsi alınır
⚠️ Əgər şiş həyati vacib bölgədədirsə və ya əməliyyata uyğun deyilsə, alternativ metodlara üstünlük verilir.
☢️ 2. Radioterapiya (Şüa müalicəsi)
Məqsədi:
Şiş hüceyrələrini öldürmək və ya böyüməsini dayandırmaq
Növləri:
Klassik radioterapiya – bir neçə həftə ərzində dozalarla verilir
Stereotaktik radiocərrahiyyə (Gamma Knife, CyberKnife) – dəqiq və güclü dozada şüa, bir neçə seansda
Proton terapiyası – daha az sağlam toxumaya zərər verir, uşaqlarda və dəqiq yerlərdə istifadə olunur
🧠 Xüsusilə glioblastoma, meningioma və metastatik şişlərdə tətbiq olunur.
💊 3. Kimyaterapiya
Nədir?
Şiş hüceyrələrinin bölünməsini dayandırmaq və yayılmasının qarşısını almaq üçün sistemli dərman müalicəsi
Məşhur preparat:
Temozolomid (Temodar) – glioblastoma və digər gliomalarda standart müalicə
Necə verilir?
Tabletlə və ya damar yolu ilə
Bəzən şüa ilə birlikdə (konkomitant müalicə) tətbiq olunur
⚠️ Yan təsirləri ola bilər: yorğunluq, immun zəifliyi, ürəkbulanma
🎯 4. Hədəfli (targeted) terapiya
Məqsəd:
Şiş hüceyrələrinin molekulyar səviyyədə hədəflənməsi
Normal hüceyrələrə az zərər verir
Misallar:
VEGF inhibitorları (şişin damarlaşmasını azaldır)
EGFR və IDH1 mutasiyasına yönəlmiş dərmanlar
💡 Şişin genetik analizi bu müalicə seçimlərini təyin etməkdə mühümdür.
🧬 5. İmmunoterapiya
Bədənin öz immun sistemini şiş hüceyrələrinə qarşı aktivləşdirməyə yönəlmiş bir yanaşmadır
Hələ erkən klinik mərhələdədir, amma glioblastoma kimi aqressiv şişlərdə ümidverici nəticələr verməkdədir
🛠️ 6. Simptomatik və dəstəkləyici müalicələr
MəqsədDərman və yanaşma
Şişə bağlı ödemi azaltmaqKortikosteroidlər (Deksametazon)
Epileptik tutmaların qarşısıAntiepileptik dərmanlar
Ağrının və narahatlığın azaldılmasıAnaljeziklər, psixoloji dəstək
ReabilitasiyaFizioterapiya, loqopedik terapiya
🔮 Gələcək Yanaşmalar və Tədqiqatlar
Gen terapiyası – şişin genetik mutasiyalarını düzəltmə
Nanotexnologiya – dərmanların dəqiq olaraq şiş toxumasına çatdırılması
Qan-beyin baryerini keçə bilən yeni dərmanlar
Onkolitik viruslar – şiş hüceyrələrini hədəf alıb normal hüceyrələri qoruyan viruslar
📌 Nəticə:
Beyin şişinin müalicəsi komanda yanaşması tələb edir: neyrocərrah, onkoloq, radioloq, psixoloq və fizioterapevt birlikdə çalışmalıdır.
Müalicədə məqsəd:
Şişin yayılmasının qarşısını almaq
Simptomları azaltmaq
Xəstənin yaşam müddəti və keyfiyyətini maksimum dərəcədə qorumaqdır