Daxili xəstəliklər - xora
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Mədə və Onikibarmaq Bağırsaq Xorası Haqqında Hərtərəfli Məlumat
Mədə xorası və ya peptik xora, həzm sisteminin daxili qişasında yaranan yaralarla xarakterizə olunan xroniki bir xəstəlikdir. Müasir tibbdə xora xəstəliyi vaxtında diaqnoz qoyulduqda və düzgün müalicə edildikdə tam sağala bilən bir vəziyyət hesab olunur. Bu yazıda xoranın növləri, yaranma səbəbləri və müalicə yolları haqqında ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.
Xoranın Əsas Növləri
Xora yarandığı nahiyəyə görə iki əsas qrupa bölünür. Hər iki növün özünəməxsus ağrı xüsusiyyətləri mövcuddur:
- Mədə xorası: Birbaşa mədənin daxili səthində yaranır. Bu növ xoralarda ağrı adətən qida qəbulundan dərhal sonra özünü büruzə verir.
- Duodenal xora: Onikibarmaq bağırsaqda (duodenum) inkişaf edir. Ağrılar əsasən qida qəbulundan əvvəl (ac qarına) və ya gecə saatlarında müşahidə olunur.
Xoranın Yaranma Səbəbləri Nələrdir?
Xora xəstəliyinin inkişafına təsir edən bir neçə əsas faktor mövcuddur. Bu faktorlar mədənin qoruyucu təbəqəsini zəiflədərək yaraların yaranmasına şərait yaradır:
- Helicobacter pylori (H. pylori): Mədə turşusuna davamlı olan bu bakteriya, mədə divarını zədələyərək xoraya səbəb olan ən əsas amildir.
- Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİD): Aspirin, ibuprofen və ya naproksen kimi dərmanların uzunmüddətli istifadəsi mədə divarının müdafiə mexanizmlərini zəiflədir.
- Stress: Fiziki travmalar, ağır cərrahiyyə əməliyyatları və ya şiddətli emosional stress xoranın inkişafına təkan verə bilər.
- Zərərli vərdişlər: Alkoqol mədə turşusunu artırır, siqaret isə H. pylori-nin təsirini gücləndirərək sağalmanı ləngidir.
- Həddindən artıq turşu ifrazı: Zollinger-Ellison sindromu kimi nadir patologiyalar turşu istehsalını normadan çox artıraraq xora yaradır.
Xoranın Əlamətləri və Fəsadları
Xora xəstəliyinin simptomları xəstəliyin mərhələsindən asılı olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:
Əsas və Digər Simptomlar
- Qarnın yuxarı hissəsində yanma və ya küt ağrı.
- Boş mədədə və ya yeməkdən sonra yaranan narahatlıq.
- Ürəkbulanma, qusma (bəzən qanlı) və iştahsızlıq.
- Şişkinlik və sürətli doyma hissi.
- Qara rəngli nəcis (melena): Bu, daxili qanaxmanın ciddi bir göstəricisidir.
Ağırlaşmış Hallar
Əgər xora vaxtında müalicə olunmazsa, perforasiya (mədənin deşilməsi), qarın boşluğuna qanaxma və şok vəziyyəti kimi həyati təhlükəli fəsadlar yarana bilər.
Diaqnoz və Müayinə Üsulları
Düzgün diaqnoz üçün həkim tərəfindən xəstənin tibbi tarixi araşdırılır və aşağıdakı müayinələr aparılır:
| Müayinə Növü | Təsviri |
|---|---|
| H. pylori Testi | Qan, nəcis və ya nəfəs testi vasitəsilə bakteriyanın təyini. |
| Endoskopiya | Mədə və duodenumun daxili səthinin kamera ilə birbaşa görüntülənməsi. |
| Biopsiya | Xərçəng şübhəsini istisna etmək üçün toxuma nümunəsinin götürülməsi. |
| Baryum Rentgeni | Endoskopiyaya alternativ olaraq istifadə edilən görüntüləmə metodu. |
Xoranın Müalicə Metodları
Müalicənin əsas məqsədi ağrını kəsmək, xoranı sağaltmaq və fəsadların qarşısını almaqdır:
- Antibiotik Terapiyası: H. pylori infeksiyasını aradan qaldırmaq üçün amoksisillin və klaritromisin kimi dərmanlar istifadə olunur.
- Turşu Tənzimləyicilər: Proton pompa inhibitorları (PPI) və H2 reseptor antagonistləri mədə turşusunu azaldaraq sağalmanı sürətləndirir.
- Həyat Tərzi Dəyişikliyi: Turşulu, ədviyyatlı qidalardan qaçınmaq, siqaret və alkoqolu tərgitmək müalicənin ayrılmaz hissəsidir.
- Cərrahi Müdaxilə: Yalnız perforasiya və ya dayanmayan qanaxma kimi ağır hallarda tətbiq edilir.
Hansı Hallarda Təcili Həkimə Müraciət Edilməlidir?
Əgər qarnınızda davamlı yanma, qanlı qusma, qara rəngli nəcis və ya müalicəyə baxmayaraq keçməyən simptomlar varsa, dərhal mütəxəssisə müraciət etməlisiniz. Unutmayın ki, sağlam həyat tərzi və stressin idarə olunması xoradan qorunmağın ən effektiv yoludur.
