Daxili xəstəliklər - xora
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Xora Xəstəliyi Haqqında Ümumi Məlumat
Xora xəstəliyi, həzm sisteminin daxili səthində meydana gələn və müxtəlif faktorlar nəticəsində inkişaf edən ciddi bir sağlamlıq problemidir. Bu xəstəlik əsasən mədə və onikibarmaq bağırsağın selikli qişasının zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Müasir tibb metodları ilə vaxtında diaqnoz qoyulduqda, xora tamamilə müalicə oluna bilən bir vəziyyətdir.
Xoranın Əsas Növləri
Xora xəstəliyi yarandığı nahiyəyə və ağrı xüsusiyyətlərinə görə iki əsas qrupa bölünür:
- Mədə xorası: Mədənin daxili səthində inkişaf edir və adətən qida qəbulundan dərhal sonra ağrı hissi ilə özünü büruzə verir.
- Duodenal xora: Onikibarmaq bağırsaqda (duodenum) yaranır. Bu növ xora üçün xarakterik olan hal, ağrıların qida qəbulundan əvvəl və ya gecə saatlarında şiddətlənməsidir.
Xoranın Yaranma Səbəbləri
Xoranın inkişafına təsir edən bir neçə əsas amil mövcuddur. Bu səbəblərin düzgün müəyyənləşdirilməsi müalicənin effektivliyi üçün vacibdir:
- Helicobacter pylori (H. pylori): Mədə turşusuna qarşı olduqca davamlı olan bu bakteriya, mədə divarını zədələyərək birbaşa xoraya yol açır.
- Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİD): İbuprofen, aspirin və ya naproksen kimi preparatların istifadəsi mədə divarının qoruyucu mexanizmlərini zəiflədir.
- Stress: Həm emosional, həm də ağır xəstəlik və ya cərrahiyyə kimi fiziki stress faktorları xoranın inkişafına təkan verə bilər.
- Alkoqol və siqaret: Alkoqol mədə turşusunu artıraraq divarı zəiflədir, siqaret isə H. pylori-nin təsirini artıraraq sağalmanı ləngidir.
- Mədə turşusunun həddindən artıq ifrazı: Zollinger-Ellison sindromu kimi nadir hallarda turşu istehsalının normadan çox olması xoraya səbəb olur.
Xora Xəstəliyinin Əlamətləri
Xoranın əlamətləri xəstəliyin şiddətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Simptomları aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq mümkündür:
Əsas və Digər Simptomlar
| Əsas Əlamətlər | Digər Müşayiət Edən Əlamətlər |
|---|---|
| Qarın yuxarı hissəsində yanma və ağrı | Ürəkbulanma və ya qusma (bəzən qanlı) |
| Boş mədədə və ya yeməkdən sonra narahatlıq | Şişkinlik və tez doyma hissi |
| Gecə saatlarında yaranan mədə ağrıları | İştahsızlıq və sürətli kilo itkisi |
| - | Qara rəngli nəcis (melena) - qanaxma əlaməti |
Ağır Hallar
Xəstəlik kəskinləşdikdə perforasiya (mədə və ya bağırsağın deşilməsi), qarın boşluğuna qanaxma, şiddətli ağrı və şok vəziyyəti yarana bilər.
Xoranın Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diaqnoz prosesi xəstənin tibbi tarixçəsinin araşdırılması və fiziki müayinə ilə başlayır. Daha sonra aşağıdakı metodlardan istifadə edilir:
- Laborator testlər: H. pylori infeksiyasını aşkar etmək üçün qan, nəcis və ya nəfəs testi aparılır. Həmçinin anemiya üçün qan analizləri götürülür.
- Endoskopiya: Mədə və duodenumun daxili səthi birbaşa görüntülənir. Şübhəli məqamlarda biopsiya nümunəsi götürülə bilər.
- Baryum rentgeni: Endoskopik müayinəyə alternativ olaraq tətbiq edilən görüntüləmə üsuludur.
Xoranın Müalicə Üsulları
Müalicə planı xoranın yaranma səbəbinə uyğun olaraq həkim tərəfindən təyin edilir:
Dərman Terapiyası
- H. pylori-nin aradan qaldırılması: Antibiotiklər (amoksisillin, klaritromisin və s.) və Proton pompa inhibitorları (PPI) ilə kompleks terapiya tətbiq olunur.
- Turşuluğun azaldılması: PPI (omeprazol, pantoprazol), H2 reseptor antagonistləri (ranitidin, famotidin) və antiasidlərdən istifadə edilir.
Həyat Tərzi və Cərrahiyyə
NSAİD istifadəsi məhdudlaşdırılmalı, turşulu və ədviyyatlı qidalardan qaçınılmalıdır. Sağalma prosesini sürətləndirmək üçün siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq vacibdir. Cərrahi müdaxilə isə yalnız perforasiya və ya dayanmayan qanaxma kimi ağırlaşmalar zamanı tətbiq olunur.
Xoradan Qorunma Yolları
Xoranın qarşısını almaq üçün gigiyena qaydalarına əməl edərək H. pylori riskini azaltmaq, dərman istifadəsində həkimlə məsləhətləşmək və stress idarəetmə texnikalarını (yoga, meditasiya) tətbiq etmək tövsiyə olunur.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Qarında davamlı yanma, qanlı qusma, qara rəngli nəcis və ya müalicəyə baxmayaraq keçməyən simptomlar müşahidə edildikdə dərhal tibbi yardım alınmalıdır. Unutmayın ki, xora vaxtında müdaxilə ilə tam sağalan bir xəstəlikdir.
