Depressiya və onun simptomları: Nə vaxt kömək almalıyıq?
Depressiyanın Simptomları
Depressiya insanlarda fərqli formalarda özünü göstərə bilər. Simptomlar adətən emosional, fiziki, zehni və davranışsal olaraq bölünür.
1. Emosional Simptomlar
Daimi kədər hissi.
Maraq və zövq itkisi (əvvəl sevdiyiniz fəaliyyətlərdən həzz almamaq).
Ümidsizlik və mənasızlıq hissi.
Özünütənqid və ya günahkarlıq hissi.
Özünü boş və ya həssas hiss etmək.
Asanlıqla həyəcanlanmaq və ya qıcıqlanmaq.
2. Fiziki Simptomlar
Yorğunluq və enerji çatışmazlığı.
Yuxu problemləri (həddindən artıq yuxululuq və ya yuxusuzluq).
İştah dəyişiklikləri (artma və ya azalması).
Çəki dəyişiklikləri.
Baş ağrısı, əzələ ağrıları və ya digər fiziki narahatlıqlar.
Həzm problemləri (mədə narahatlığı).
3. Zehni Simptomlar
Konsentrasiya çətinliyi.
Qərar qəbul etməkdə çətinlik.
Unutqanlıq və diqqətsizlik.
Davamlı mənfi düşüncələr.
Ölüm və ya intihar düşüncələri.
4. Davranışsal Simptomlar
Sosial fəaliyyətlərdən uzaqlaşmaq və təcrid olmaq.
Məsuliyyətləri yerinə yetirməmək.
Əvvəl sevdiyiniz fəaliyyətlərdən uzaqlaşmaq.
Riskli və ya özünü zərərverici davranışlar.
Depressiyanın Müxtəlif Növləri
Major Depressiv Pozuntu:
Ən çox rast gəlinən formasıdır. Şiddətli simptomlarla müşayiət olunur və gündəlik funksionallığa təsir edir.
Distimiya (Kroniki Depressiya):
Daha yüngül, lakin uzunmüddətli (iki ildən çox) depressiv vəziyyət.
Bipolyar Pozuntu:
Həm depressiv epizodlarla, həm də manik epizodlarla xarakterizə olunur.
Postpartum Depressiya:
Doğuşdan sonra qadınlarda yaranan depressiv vəziyyət.
Mövsümi Affektiv Pozuntu (MAP):
Əsasən payız və qış aylarında meydana gələn depressiya formasıdır.
Psixotik Depressiya:
Depressiyanın psixotik simptomlarla (hallüsinasiyalar və ya paranoyalar) müşayiət olunması.
Depressiyanın Səbəbləri
1. Bioloji Səbəblər
Beyində serotonin, dopamin və norepinefrin kimi kimyəvi maddələrin balanssızlığı.
Hormon dəyişiklikləri (məsələn, hamiləlik və ya tiroid problemləri).
Genetik meyllər (ailədə depressiya keçmişi).
2. Psixoloji və Emosional Səbəblər
Uşaqlıq travmaları.
Uzunmüddətli stress və ya anksiyete.
Özünütənqid və ya aşağı özünəinam.
3. Mühit Səbəbləri
Maddi problemlər, işsizlik və ya ailə münaqişələri.
Yaxın bir insanın itkisi.
Sosial təcrid və ya dəstək çatışmazlığı.
4. Tibbi Vəziyyətlər
Xroniki xəstəliklər (məsələn, şəkərli diabet, xərçəng və ya ürək xəstəlikləri).
Narkotik və ya spirt istifadəsi.
Depressiya ilə Necə Mübarizə Aparmaq Olar?
1. Özünüzü Maarifləndirin
Depressiyanın bir xəstəlik olduğunu və iradə çatışmazlığı ilə əlaqəli olmadığını başa düşmək vacibdir.
Problemi tanımaq və onun müalicə edilə biləcəyini bilmək ilk addımdır.
2. Sosial Dəstək
Yaxın dostlarınız və ya ailənizlə hisslərinizi paylaşın.
Sosial əlaqələri qorumağa çalışın, çünki təcrid olunmaq simptomları daha da pisləşdirə bilər.
3. Sağlam Yaşam Tərzi
Qidalanma: Bədəndə serotonin səviyyəsini artırmaq üçün sağlam və balanslı qida qəbul edin.
İdman: Fiziki fəaliyyət beyninizdə "xoşbəxtlik hormonları" olan endorfinlərin ifrazını artırır.
Yuxu: Yuxu rejiminizi tənzimləyin və kifayət qədər dincəlin.
4. Relaxasiya Texnikaları
Meditasiya və ya yoga ilə emosional tarazlığı bərpa etməyə çalışın.
Nəfəs məşqləri narahatlıq və stressi azaltmağa kömək edə bilər.
5. Psixoterapiya
Koqnitiv-Davranış Terapiyası (CBT): Mənfi düşüncə tərzini tanımaq və dəyişdirmək üçün təsirli bir üsuldur.
İnterpersonal Terapiya (IPT): Sosial münasibətlərdə yaranan problemləri həll etməyə kömək edir.
Psixodinamik Terapiya: Keçmiş təcrübələr və travmalar üzərində işləməyə kömək edir.
6. Dərman Müalicəsi
Şiddətli depressiya hallarında antidepresanlar istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar yalnız həkim nəzarəti altında qəbul edilməlidir.
7. Fərdi Hədəflər Təyin Edin
Gündəlik kiçik və real hədəflər təyin edərək məhsuldarlığınızı artırmağa çalışın.
Prosesə yavaş-yavaş yanaşın, hər şeyi bir anda həll etməyə çalışmayın.
Nə Zaman Peşəkar Yardım Axtarmaq Lazımdır?
Simptomlar Uzunmüddətli Olubsa:
Depressiya əlamətləri iki həftədən artıq davam edirsə.
Gündəlik Həyatınıza Təsir Edirsə:
İş, təhsil və ya sosial münasibətlərdə ciddi çətinliklər yaranırsa.
Fiziki Sağlamlığınıza Təsir Edirsə:
Yorğunluq, yuxusuzluq və ya iştah pozuntusu şiddətlidirsə.
İntihar Düşüncələri Olarsa:
Ölüm haqqında düşüncələr yaranırsa, dərhal peşəkar yardıma müraciət etmək vacibdir.
Maddi Zərər Verən Davranışlar Yaranırsa:
Alkoqol və ya narkotik istifadəsi ilə bağlı problemlər varsa.
Depressiyanın Müalicəsi Niyə Vacibdir?
Depressiya müalicə olunmadıqda aşağıdakı nəticələrə səbəb ola bilər:
Xroniki sağlamlıq problemləri.
Sosial münasibətlərin və ailə bağlarının pozulması.
İş və ya təhsil fəaliyyətinin itirilməsi.
İntihar riski.
Lakin, müalicə vasitəsilə depressiyanı idarə etmək və hətta tamamilə sağaltmaq mümkündür.
Nəticə
Depressiya müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir, lakin bunun üçün probleminizi tanımaq və kömək istəmək vacibdir. Əgər özünüzdə və ya yaxınlarınızda depressiya simptomları müşahidə edirsinizsə, mütəxəssis yardımı almaqdan çəkinməyin.