Diqqət əksikliyi və hiperaktivlik pozuntusu

DƏH-in Səbəbləri

DƏH-in dəqiq səbəbləri tam olaraq bilinməsə də, bir neçə amil bu vəziyyətin inkişafına təsir edə bilər:

Genetik Faktorlar: Ailə tarixi olan insanlarda DƏH riski daha yüksəkdir.

Beyin Kimyası: Beyində dopamin və noradrenalin kimi kimyəvi maddələrin tarazsızlığı.

Ətraf Mühit Faktorları: Ana bətnində alkoqol və ya siqaret istifadəsi, erkən doğuş, aşağı doğum çəkisi.

Beyin Strukturu və Funksiyası: Beyindəki bəzi struktur fərqliliklər və ya funksional anormallıqlar.

DƏH-in Simptomları

DƏH-in simptomları üç əsas kateqoriyaya bölünür: diqqət əksikliyi, hiperaktivlik və impulsivlik. Bu simptomlar müxtəlif dərəcələrdə ortaya çıxa bilər.

Diqqət Əksikliyi

Diqqəti Cəmləşdirmədə Çətinlik: Detallara diqqət yetirə bilməmək, məktəb və ya iş tapşırıqlarında səhvlər etmək.

Təlimatlara Uymama: Tapşırıqları və fəaliyyətləri sona qədər yerinə yetirə bilməmək.

Organizasiyada Çətinlik: Tapşırıqları və fəaliyyətləri təşkil etməkdə çətinlik.

Diqqətin Asanlıqla Dağılması: Ətrafdakı səslər və ya hərəkətlərlə asanlıqla diqqətin dağılması.

Gündəlik İşləri Unutmaq: Məktəb tapşırıqları, gündəlik fəaliyyətlər və ya görüşləri unutmaq.

Hiperaktivlik

Hərəkət Etmədən Dayana Bilməmək: Oturarkən yerində dayanmamaq, əlləri və ayaqları oynatmaq.

Yerində Oturmaqda Çətinlik: Məktəbdə və ya işdə yerində oturmaqda çətinlik çəkmək.

Gərəksiz Hərəkətlər: Dönmək, qaçmaq, tullanmaq və ya başqa şəkildə hərəkət etmək.

Sakit Oyun Oynaya Bilməmək: Sakit bir şəkildə oynamaq və ya fəaliyyət göstərməkdə çətinlik.

Danışmaqda Artıqlıq: Həddindən artıq danışmaq.

İmpulsivlik

Nəticələri Düşünmədən Hərəkət Etmək: Düşünmədən hərəkət etmək və nəticələrini düşünməmək.

Sıra Gözləməkdə Çətinlik: Sıra gözləməkdə və ya gözləməyi tələb edən vəziyyətlərdə çətinlik.

Sözləri Kəsmək və ya Müdaxilə Etmək: Digər insanların sözlərini kəsmək və ya müdaxilə etmək.

DƏH-in Müalicəsi

DƏH-in müalicəsi fərdi olaraq təyin edilir və adətən dərmanlar, terapiya və davranış dəyişikliklərindən ibarət olur.

Dərmanlar

Stimulantlar: Metilfenidat (Ritalin, Concerta) və amfetaminlər (Adderall) ən yaygın istifadə edilən dərmanlardır.

Non-stimulantlar: Atomoksetin (Strattera) və guanfacin kimi dərmanlar stimulantlara alternativ olaraq istifadə edilə bilər.

Psixoterapiya

Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT): Düşüncə və davranışları dəyişdirməyə yönəlmiş terapiya.

Davranış Terapiyası: Pozitiv davranışları artırmaq və neqativ davranışları azaltmaq üçün istifadə edilir.

Ailə Terapiyası: Ailə üzvlərinin dəstək olması və DƏH olan şəxsin davranışlarını anlamaq üçün.

Davranış Dəyişiklikləri

Struktur və Rutin: Müntəzəm struktur və gündəlik rutinlər yaratmaq.

Tapşırıqların Bölünməsi: Tapşırıqları kiçik, idarə edilə bilən hissələrə bölmək.

Mükafat Sistemləri: Pozitiv davranışları mükafatlandırmaq üçün sistemlər yaratmaq.

Təhsil və Dəstək

Təhsil Proqramları: Məktəblərdə DƏH olan uşaqlar üçün fərdi təhsil proqramları.

Dəstək Qrupları: DƏH olan şəxslər və ailələri üçün dəstək qrupları.

Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri

Düzgün Qidalanma

Sağlam və balanslı pəhriz, şəkərli və işlənmiş qidalardan uzaq durmaq.

Omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin qidalar (məsələn, balıq, qoz).

Fiziki Aktivlik

Mütəmadi fiziki məşqlər diqqəti artırmağa və hiperaktivliyi azaltmağa kömək edir.

Yuxu

Kifayət qədər və keyfiyyətli yuxu almaq DƏH simptomlarını azaltmağa kömək edir.

Stress İdarəetməsi

Meditasiya, yoga və digər relaksasiya texnikaları.

DƏH ciddi bir vəziyyət ola bilər, lakin düzgün diaqnoz və müalicə ilə idarə edilə bilər. Həkim və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək və fərdi müalicə planı hazırlamaq bu vəziyyəti idarə etməkdə vacibdir.