Döş Xərçəngi nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Döş Xərçənginin Növləri
Döş xərçəngi, xərçəngin başladığı toxuma növünə və yayıldığı nahiyəyə görə müxtəlif növlərə təsnif edilir. Xəstəliyin gedişatını və müalicə planını müəyyən edən əsas döş xərçəngi növləri aşağıdakılardır:
- Duktal Karcinoma in Situ (DCIS): Bu növ xərçəng döşün süd kanallarında başlayır və kanalların daxili ilə məhdudlaşır. Xərçəng hüceyrələri hələ kanallardan kənara yayılmadığı üçün erkən diaqnoz qoyularsa, müalicə uğuru olduqca yüksəkdir.
- İnvaziv Duktal Karcinoma (IDC): Döş xərçənginin ən çox rast gəlinən növüdür. Süd kanallarında başlayan bu patologiya, zamanla kanal divarlarını aşaraq ətraf toxumalara və limfa düyünlərinə metastaz verə bilər.
- İnvaziv Lobular Karcinoma (ILC): Süd vəzilərində (lobullarda) inkişaf edən bu növ, ətraf toxumalara yayılma meyli göstərir. IDC ilə müqayisədə daha az yayğındır.
- İltihablı Döş Xərçəngi: Nadir görülən, lakin son dərəcə aqressiv bir növdür. Döş dərisində qızartı, şişkinlik və istilik kimi iltihab əlamətləri ilə müşahidə olunur. Digər növlərdən fərqli olaraq çox vaxt kütlə yaratmadan sürətlə inkişaf edir.
- Paget Xəstəliyi (Paget's Disease): Məmə ucu və ətrafındakı dəridə başlayan nadir xərçəng növüdür. Özünü qaşınma, soyulma və ya iltihablanma kimi simptomlarla büruzə verir.
Döş Xərçənginin Səbəbləri və Risk Faktorları
Döş xərçənginin dəqiq səbəbləri tam məlum olmasa da, xəstəliyin yaranmasında genetik, hormonal və ekoloji faktorlar mühüm rol oynayır. Əsas risk faktorları aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:
| Faktor Kateqoriyası | Təsviri |
|---|---|
| Genetik Meyllilik | BRCA1 və BRCA2 gen mutasiyaları olan şəxslərdə risk əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. |
| Yaş Faktoru | Yaş artdıqca risk artır; xəstəlik xüsusilə 50 yaşdan yuxarı qadınlarda daha çox görülür. |
| Hormonal Faktorlar | Yüksək estrogen və progesteron səviyyəsi, uzunmüddətli hormon terapiyası və erkən menstruasiya. |
| Ailə Tarixi | Birinci dərəcəli qohumlarda döş xərçəngi olması riski artıran amildir. |
| Həyat Tərzi | Siqaret, spirtli içki istifadəsi, fiziki aktivliyin azlığı və qeyri-sağlam qidalanma. |
| Reproduktiv Tarix | Heç uşaq sahibi olmamaq və ya gec yaşda doğum etmək risk qrupuna daxildir. |
Bundan əlavə, radiasiyaya məruz qalma da əsas risk faktorlarından biri kimi qəbul edilir.
Döş Xərçənginin Simptomları
Xəstəliyin əlamətləri erkən mərhələdə gizli qala bilər. Lakin proses irəlilədikcə döşdə və məmə ucunda müəyyən dəyişikliklər nəzərə çarpır. Diqqət yetirilməli olan əsas simptomlar bunlardır:
- Döşdə Kütlə və ya Qabarıqlıq: Ən yaygın əlamətdir; kütlə adətən bərk və ağrısız olur.
- Deformasiyalar: Döşlərin ölçüsündə, formasında dəyişiklik və ya asimmetriya.
- Məmə Ucu Dəyişiklikləri: Məmə ucunun içəri çəkilməsi, qızarması və ya soyulması.
- Anormal Axıntı: Məmə ucundan gələn qanlı və ya şəffaf axıntılar.
- Dəri Dəyişiklikləri: Döş dərisinin qalınlaşması və portağal qabığı görünüşü alması.
- Limfa Düyünləri: Qoltuqaltı nahiyədə hiss edilən şişkinlik və ağrı.
Döş Xərçənginin Diaqnozu
Erkən diaqnoz müalicənin uğur şansını artırır. Müasir tibbdə diaqnostika üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Müayinə Metodları
- Mammoqrafiya: Döş toxumasının rentgen görüntüsüdür; kütlələri erkən mərhələdə aşkar etmək üçün ən effektiv testdir.
- Ultrasəs Müayinəsi: Kütlələrin daxili strukturunu (maye və ya bərk) müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
- Biyopsiya: Şübhəli toxumadan nümunə götürülərək mikroskop altında incələnməsidir. Bu, dəqiq diaqnoz üçün ən etibarlı üsuldur.
- MRİ (Maqnit Rezonans Görüntüləmə): Anormal dəyişiklikləri və xərçəngin yayılma dərəcəsini daha detallı görmək üçün tətbiq edilir.
Döş Xərçənginin Müalicəsi
Müalicə protokolu xərçəngin növünə, mərhələsinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir. Əsas müalicə üsulları cərrahi müdaxiləni əhatə edir:
- Lumpektomiya: Yalnız xərçəngli kütlənin və ətrafındakı az miqdarda sağlam toxumanın çıxarılması.
- Mastektomiya: Bütün döş toxumasının və bəzi hallarda ətrafdakı toxumaların tamamilə çıxarılması.
