Döş Xərçəngi nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Döş Xərçənginin Növləri və Təsnifatı
Döş xərçəngi, xərçəngin başladığı toxuma növünə və yayıldığı nahiyəyə görə müxtəlif növlərə ayrılan mürəkkəb bir xəstəlikdir. Xəstəliyin gedişatını və müalicə planını müəyyən edən əsas amil onun hansı növdə olmasıdır. Aşağıda ən çox rast gəlinən döş xərçəngi növləri təqdim edilmişdir:
Duktal Karcinoma in Situ (DCIS)
Bu növ xərçəng döşün süd kanallarında başlayır və yalnız kanalların daxili hissəsi ilə məhdudlaşır. Hüceyrələr kanallardan kənara yayılmadığı üçün bu mərhələdə qoyulan erkən diaqnoz müalicənin uğur şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
İnvaziv Duktal Karcinoma (IDC)
Döş xərçənginin ən geniş yayılmış növüdür. Süd kanallarında başlayan IDC, zaman keçdikcə kanal divarlarını aşaraq ətraf toxumalara və limfa düyünlərinə metastaz vermə potensialına malikdir.
İnvaziv Lobular Karcinoma (ILC)
Bu xərçəng növü süd vəzilərində, yəni lobullarda inkişaf edir. IDC ilə müqayisədə daha az rast gəlinsə də, ətraf toxumalara yayılma meyli göstərən invaziv bir növdür.
İltihablı Döş Xərçəngi
Nadir rast gəlinən, lakin çox aqressiv bir növdür. Döş dərisində qızartı, şişkinlik və istilik kimi iltihab əlamətləri ilə müşahidə olunur. Digər növlərdən fərqli olaraq, adətən döşdə kütlə yaratmadan sürətlə inkişaf edir.
Paget Xəstəliyi (Paget's Disease)
Məmə ucu və ətrafındakı areola nahiyəsində başlayan nadir xərçəng növüdür. Özünü qaşınma, soyulma, qızartı və ya iltihablanma kimi simptomlarla büruzə verir.
Döş Xərçənginin Səbəbləri və Risk Faktorları
Döş xərçənginin dəqiq səbəbləri tam məlum olmasa da, genetik, hormonal və ekoloji amillərin xəstəliyin yaranmasında böyük rolu olduğu bilinir. Əsas risk faktorları aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:
| Faktor Kateqoriyası | Təsviri və Təsiri |
|---|---|
| Genetik Meyllilik | BRCA1 və BRCA2 gen mutasiyaları olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir. |
| Yaş Faktoru | Xəstəlik əsasən 50 yaşdan yuxarı qadınlarda daha çox müşahidə olunur. |
| Hormonal Təsirlər | Yüksək estrogen və progesteron səviyyəsi, uzunmüddətli hormon terapiyası. |
| Ailə Tarixi | Birinci dərəcəli qohumlarda döş xərçənginin olması riski artırır. |
| Həyat Tərzi | Siqaret, spirtli içki, az fiziki aktivlik və radiasiyaya məruz qalma. |
| Reproduktiv Tarix | Heç uşaq sahibi olmamaq və ya gec yaşda doğum etmək. |
Döş Xərçənginin Əsas Simptomları
Xəstəliyin erkən mərhələlərində əlamətlər gizli qala bilər. Lakin aşağıdakı dəyişikliklər müşahidə edildikdə mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir:
- Döşdə kütlə: Ən yaygın əlamət olub, adətən ağrısız və bərk quruluşlu olur.
- Şişkinlik və Deformasiya: Döşlərin ölçüsündə və ya formasında yaranan asimmetriya.
- Məmə ucu dəyişiklikləri: İçəri çəkilmə, qızartı, soyulma və ya iltihablanma.
- Axıntı: Məmə ucundan gələn qanlı və ya şəffaf maye.
- Dəri dəyişiklikləri: Qızartı, qalınlaşma və ya portağal qabığı görünüşü.
- Limfa düyünləri: Qoltuqaltı nahiyədə hiss edilən şişkinlik və ağrı.
Diaqnoz Üsulları
Döş xərçənginin erkən diaqnozu müalicənin müvəffəqiyyəti üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Müasir tibbdə aşağıdakı diaqnostik üsullardan istifadə olunur:
- Mammoqrafiya: Döş toxumasının rentgen görüntüsü vasitəsilə anormallıqların aşkarlanması.
- Ultrasəs Müayinəsi: Kütlələrin maye (kista) və ya bərk olduğunu müəyyən etmək üçün tətbiq edilir.
- Biyopsiya: Şübhəli toxumadan nümunə götürülərək mikroskop altında incələnməsi (ən etibarlı üsul).
- MRİ (Maqnit Rezonans Görüntüləmə): Xərçəngin yayılma dərəcəsini və dəqiq yerini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
Müalicə Metodları
Müalicə protokolu xərçəngin növünə, mərhələsinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə uyğun olaraq fərdi şəkildə planlaşdırılır. Əsas cərrahi müdaxilələr bunlardır:
- Lumpektomiya: Yalnız xərçəngli kütlənin və ətrafdakı az miqdarda sağlam toxumanın çıxarılması.
- Mastektomiya: Bütün döş toxumasının və bəzi hallarda ətrafdakı toxumaların tamamilə çıxarılması.
