Gut Xəstəliyi
Gut Xəstəliyinin Səbəbləri
Gut xəstəliyinin əsas səbəbi bədəndə yüksək səviyyədə sidik turşusunun yığılmasıdır. Sidik turşusu normalda bədəndə pürin adlı maddələrin parçalanması nəticəsində əmələ gəlir və böyrəklər vasitəsilə xaric olunur. Lakin bəzi hallarda sidik turşusu ya çox istehsal olunur, ya da böyrəklər tərəfindən kifayət qədər xaric edilmir. Bu, sidik turşusunun qanda yüksək səviyyəyə qalxmasına və kristalların oynaqlarda yığılmasına səbəb olur. Gut xəstəliyinə səbəb ola biləcək faktorlar:
Qidalanma: Pürinlə zəngin qidaların (qırmızı ət, dəniz məhsulları, spirtli içkilər, xüsusilə pivə) çox qəbulu sidik turşusu səviyyəsini artırır.
Alkoqol: Xüsusilə pivə və yüksək miqdarda alkoqol qəbul edilməsi sidik turşusu səviyyələrini artırır və gut xəstəliyini tetikleyə bilər.
Böyrək Problemləri: Böyrəklər sidik turşusunu kifayət qədər süzə bilmədikdə, sidik turşusu bədəndə yığılır.
Genetik Meyllilik: Ailə üzvlərində gut xəstəliyi olan insanlarda bu xəstəliyə tutulma riski daha yüksəkdir.
Yaş və Cinsiyyət: Gut xəstəliyi kişilərdə daha yaygındır və qadınlarda əsasən menopozdan sonra baş verir.
Obezlik: Artıq çəki bədəndə sidik turşusu səviyyəsini artıraraq gut xəstəliyi riskini artırır.
Dərmanlar: Bəzi dərmanlar (diuretiklər, aspirin və ya immunosupressiv dərmanlar) sidik turşusu səviyyələrini artıra bilər.
Gut Xəstəliyinin Simptomları
Gut xəstəliyi adətən qəfil və şiddətli ağrı hücumları ilə özünü göstərir. Bu hücumlar ümumiyyətlə gecə baş verir və bir neçə gün və ya həftə davam edə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Oynaqlarda Ani və Şiddətli Ağrı: Xüsusilə ayaq baş barmağı ən çox təsirlənən oynaqdır, lakin diz, bilək, ayaq biləyi və digər oynaqlar da təsirlənə bilər. Ağrı o qədər kəskin ola bilər ki, ən kiçik toxunuş belə ağrılıdır.
Oynaqlarda Şişkinlik və İltihab: Oynaqlarda şişkinlik, qızartı və istilik hissi olur. Bəzi hallarda dəri parlaq və gərgin görünür.
Həssaslıq: Oynaqlar son dərəcə həssas olur və hətta ən kiçik təmasda belə güclü ağrı hiss edilə bilər.
Oynaqlarda Sərtlik: Gut hücumları zamanı təsirlənmiş oynaqlarda sərtlik və hərəkət məhdudiyyəti yaranır.
Gut Xəstəliyinin Diaqnozu
Gut xəstəliyinin diaqnozu adətən xəstənin simptomlarına və qan testlərinə əsaslanır. Diaqnozu təsdiqləmək üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
Qan Testi: Qandakı sidik turşusu səviyyələrini ölçmək üçün qan testi aparılır. Yüksək sidik turşusu səviyyəsi gut xəstəliyinə işarə ola bilər.
Oynaq Mayesi Analizi: Oynaqlardan götürülən mayedə sidik turşusu kristallarının olub-olmadığı mikroskop altında yoxlanılır. Bu test gut xəstəliyinin ən dəqiq diaqnoz metodlarından biridir.
Görüntüləmə Testləri: Rentgen, ultrasəs və ya MRT oynaqlarda kristalların toplanmasını və oynaq zədələnməsini göstərmək üçün istifadə edilə bilər.
Gut Xəstəliyinin Müalicəsi
Gut xəstəliyinin müalicəsi ağrını azaltmaq, iltihabı idarə etmək və sidik turşusu səviyyələrini nəzarətdə saxlamaq məqsədi daşıyır. Müalicə həm dərman müalicəsini, həm də həyat tərzi dəyişikliklərini əhatə edir.
1. Dərman Müalicəsi
İltihabəleyhinə Dərmanlar (NSAİD): Gut hücumlarını müalicə etmək üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar (məsələn, ibuprofen, naproksen) istifadə edilir.
Kolxisin: Gut hücumlarını müalicə etmək və təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün kolxisin təyin edilir. Bu dərman iltihabı azaldır və ağrını yüngülləşdirir.
Kortikosteroidlər: Şiddətli gut hücumları zamanı kortikosteroidlər (məsələn, prednizon) təyin edilə bilər. Bu dərmanlar iltihabı sürətlə azaltmağa kömək edir.
Sidik Turşusunu Azaldan Dərmanlar: Xroniki gut xəstəliyində sidik turşusu səviyyəsini azaltmaq üçün allopurinol və ya febuksostat kimi dərmanlar təyin edilir.
2. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Pəhriz Dəyişiklikləri: Pürinlə zəngin qidaların (qırmızı ət, dəniz məhsulları, alkoqol, xüsusilə pivə) qəbulu məhdudlaşdırılmalıdır. Alkoqol istehlakından qaçınmaq və şəkərli içkilərdən uzaq durmaq məsləhət görülür. Liflə zəngin qidalar və bol su içmək sidik turşusunun səviyyəsini azaltmağa kömək edə bilər.
Kilo İdarəsi: Artıq çəkili insanlar üçün sağlam çəkiyə nail olmaq gut xəstəliyinin simptomlarını azaltmağa və təkrarlanmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.
Bol Maye Qəbulu: Gündə kifayət qədər su içmək sidik turşusunun böyrəklərdən daha yaxşı süzülməsinə və bədəndən atılmasına kömək edir.
Fiziki Aktivlik: Mütəmadi fiziki fəaliyyət sağlam çəkinin saxlanmasına və ümumi sağlamlığın yaxşılaşdırılmasına kömək edir. Lakin gut hücumu zamanı təsirlənmiş oynaqları çox yükləməkdən çəkinmək lazımdır.
Gut Xəstəliyinin Qarşısının Alınması
Gut xəstəliyini tamamilə qarşısını almaq mümkün olmasa da, bəzi tədbirlər bu xəstəliyin təkrarlanmasının qarşısını almağa və simptomlarını idarə etməyə kömək edə bilər:
Sağlam Qidalanma: Pürinlə zəngin qidalardan qaçınmaq və iltihabı azaldan qidalar qəbul etmək (məsələn, tərəvəzlər, meyvələr, qoz-fındıq) gut xəstəliyinin təkrarlanmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.
Bol Su İçiləsi: Gündəlik kifayət qədər su içmək sidik turşusunun səviyyəsini azaltmağa kömək edir.
Dünyagörüşü və Stres İdarəetməsi: Stres gut hücumlarını tetikleyə bilər, buna görə də stresin idarə edilməsi (məsələn, meditasiya, yoga) simptomların yüngülləşdirilməsinə kömək edə bilər.
Siqareti Tərgitmək: Siqaret çəkmək bədənin iltihab reaksiyasını artıraraq gut xəstəliyini ağırlaşdıra bilər.
Nəticə
Gut xəstəliyi şiddətli ağrı və oynaqlarda iltihabla müşayiət olunan xroniki bir artrit növüdür. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə gut hücumlarının qarşısını almaq və xəstəliyin idarə edilməsini asanlaşdırmaq üçün vacibdir. Dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə gut xəstəliyi simptomlarını yüngülləşdirmək və təkrarlanmasının qarşısını almaq mümkündür.