İkinci dərəcəli travma ilə mübarizə

İkinci Dərəcəli Travma: Başqasının Ağrısını Daşımağın Psixoloji Təsiri

İkinci dərəcəli travma, başqasının yaşadığı ağır və sarsıdıcı təcrübələri daxililəşdirmək nəticəsində yaranan görünməz bir yükdür. Bu vəziyyət, xüsusilə empati hissi yüksək olan fərdlərin başqalarının ağrısını öz üzərinə götürməsi ilə xarakterizə olunur. Yükü tanımaq, adlandırmaq və bölüşmək, fərdin özünü tükəndirmədən başqalarına faydalı olmasının ən effektiv yoludur.

İkinci Dərəcəli Travma Necə Yaranır?

Bu psixoloji vəziyyətin formalaşmasında bir neçə əsas faktor mühüm rol oynayır. İkinci dərəcəli travmanın yaranma səbəbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırıla bilər:

• Başqasının şiddət, zorakılıq, ölüm, istismar, müharibə və ya itki kimi ağır təcrübələrini dəfələrlə dinləmək.
• Empati səviyyəsinin yüksək olması və özünü qarşı tərəfin yerinə həddindən artıq güclü şəkildə qoymaq.
• Fərdin emosional sərhədlərinin zəif olması və dəstəkləyici sosial sistemin çatışmazlığı.

İkinci Dərəcəli Travmanın Əlamətləri Nələrdir?

İkinci dərəcəli travma özünü emosional, fiziki və zehni müstəvidə müxtəlif simptomlarla büruzə verir. Bu əlamətləri vaxtında müəyyən etmək bərpa prosesi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Emosional Əlamətlər

Fərdlərdə daimi həyəcan, kədər və emosional tükənmə hissi müşahidə olunur. Tez-tez qəzəb və ya ümidsizlik hissləri yaşanır. Bununla yanaşı, “hər kəsin başına pis şeylər gəlir” kimi ciddi neqativ dünyagörüşü formalaşa bilər.

Fiziki Əlamətlər

Psixoloji gərginlik fiziki sağlamlığa da təsir edir. Baş ağrısı, yuxusuzluq və əzələ gərginliyi ən çox rast gəlinən simptomlardır. Həmçinin enerji itkisi və immunitetin zəifləməsi nəticəsində tez-tez xəstələnmə halları baş verir.

Zehni Əlamətlər

Zehni olaraq konsentrasiya çətinliyi və unutqanlıq ön plana çıxır. İnsanlarda öz işinə və ya ətrafındakılara qarşı marağın azalması müşahidə edilir. Eyni zamanda, öz təhlükəsizliyindən və yaxınlarının başına gələcək hadisələrdən dolayı həddindən artıq narahatlıq hissi yaranır.

İkinci Dərəcəli Travma ilə Mübarizə Üsulları

Bu vəziyyətlə başa çıxmaq və psixoloji sağlamlığı qorumaq üçün müəyyən strateji addımların atılması zəruridir. Aşağıdakı üsullar emosional yükü azaltmağa kömək edir:

1. Emosional Sərhədlər Yaradın: Başqasının acısını hiss etmək insani bir duyğu olsa da, onun yükünü daşımaq sizin məsuliyyətiniz deyil. “Mən bu insanı anlayıram, amma bu onun hekayəsidir” düşüncəsi daxili ayırdetməni gücləndirir.
2. Tənzimləyici Fəaliyyətlərə Zaman Ayırın: Bədənə qayıtmaq və fiziki fərqindəlik yaratmaq vacibdir. Nəfəs məşqləri, meditasiya, yoqa və fiziki hərəkət bu prosesdə effektivdir. Musiqi, rəsm və ya təbiət kimi rituallar duyğusal yükü yumşaldır.
3. Superviziya və Paylaşım: Xüsusilə terapevt və sosial işçilər üçün peşəkar superviziya mütləqdir. Yaxınını dinləyən birisinizsə, duyğularınızı etibarlı biri ilə bölüşmək tükənmənin qarşısını alır.
4. Psixoloji Öz-şəfqət və Özünə Qayğı: Özünüzə qarşı anlayışlı olun. “Bu hekayələri eşitmək mənə də ağır gəlir” deməyə icazə verin və özünüzü günahlandırmaqdan qaçın.
5. Peşəkar Dəstək İstəməkdən Çəkinməyin: Əgər bu hisslər uzun müddət davam edirsə və həyat keyfiyyətinizi azaldırsa, bir psixoloqdan peşəkar dəstək almaq ən güclü addımdır.