Əlavə qidalanma (əlavə qida/bərk qida)
Əlavə qidalanma, uşağın 6 aydan əvvəl başlamamalıdır, çünki bu dövr ərzində uşağın orqanizmi yalnız ana südü və ya formul südü ilə kifayət qədər qidalanmağı təmin edə bilir. 6 aydan sonra, uşağın bədəninin qida ehtiyacları dəyişir və əlavə qidalarla zənginləşdirilməsi lazımdır.
Əlavə Qidalanmaya Başlama Vaxtı
6 aylıq dövr dünya səhiyyə təşkilatları tərəfindən uşaqlar üçün əlavə qidalanmaya başlamaq üçün ideal vaxt kimi tövsiyə edilir. Bu dövr, uşağın motor bacarıqları inkişaf etdikdən və bədəninin bərk qidaları qəbul etməyə hazır olduqdan sonra başlayır. Əlavə qida verilməyə başlamağın vaxtı, adətən uşağın başını düzgün şəkildə saxlaya bilməsi, bərk qidaları udmağa hazır olması və ya maraq göstərməsi ilə müəyyən edilir.
Əlavə Qidalanma Üsulları
Uşaqlara əlavə qida verməyə başlarkən diqqət edilməli olan bəzi əsas prinsiplər var:
1. Tədricən Yeni Qidalar Tanıtmaq
Əlavə qida verərkən, yeni qidaları tək-tək təqdim etmək vacibdir. Bu, uşağın yeni qidaya necə reaksiya verdiyini görməyə kömək edir və alerji və ya həssaslıq əlamətləri ilə qarşılaşarsa, valideynlər tez müdaxilə edə bilər.
Hər dəfə bir yeni qida təqdim edildikdən sonra 3-4 gün gözləyərək, uşağın hər hansı bir reaksiya göstərib-göstərmədiyini izləmək məsləhətdir.
2. Əvvəlcə Yüngül və Təmiz Qidalar
Əlavə qidalanmaya başlamaq üçün yüngül, yaxşı bişmiş və püre halına gətirilmiş qidalar seçilməlidir. Məsələn, alma püresi, banan püresi, düyü sıyığı, tərəvəz püresi (kartof, yerkökü, balqabaq) və s.
Bu qidalar uşağın həzm sistemi tərəfindən asanlıqla qəbul edilə bilər.
3. Bərk Qidaların Miqdarı
İlk başlarda, əlavə qida çox az miqdarda təqdim olunmalıdır, məsələn, bir çay qaşığı və ya yarım çay qaşığı qədər. Zamanla miqdarı artırmaq mümkündür.
Əlavə qidalar ana südü ilə bərabər verilməlidir, çünki ana südü hələ də uşağın əsas qida mənbəyi olmalıdır.
4. Günlük Rutinə Əlavə Edilməsi
Əlavə qida, uşağın gündəlik qida rutinində addım-addım yerləşdirilməlidir. Başlanğıcda, əlavə qidalar gündə bir dəfə təqdim edilə bilər. Sonra, gündə iki dəfə əlavə qida vermək mümkündür.
5. Təhlükəsiz Qida Hazırlığı və Təqdimatı
Qidalar düzgün şəkildə bişirilməli və qarışdırılmalıdır ki, uşağın çeynəməsi asan olsun. Qidalar, habelə, uşağın dişləri və ağız quruluşuna uyğun olmalıdır.
Çox isti və ya çox soyuq qidalar uşağa verilməməlidir. Bərk qidalar püre halında və ya krem kimi təqdim edilməlidir.
Əlavə Qidalanma üçün Ən Yaxşı Qidalar
Əlavə qidalanmanın başlanğıcında uşaqlara verilə bilən bəzi uyğun qidalar:
Tərəvəzlər:
Yerkökü, kartof, balqabaq və noxud kimi tərəvəzlər püre halında verilməlidir. Bu qidalar uşağın ilk qida təcrübələri üçün yaxşı seçimdir.
Meyvələr:
Banan, alma, armud və avokado kimi meyvələr uşağa püre halında təqdim edilə bilər. Bu, həm də uşağa fərqli dadları tanımaq üçün yaxşı bir fürsət yaradır.
Taxıl və Sıyıqlar:
Əvvəlcə düyü və ya yulaf sıyığı kimi asanlıqla həzm edilə bilən taxıl sıyıqları verilə bilər. Bu sıyıqlar uşağın qida ehtiyaclarını qarşılayır və az miqdarda əlavə şəkər və ya tuzla təqdim edilə bilər.
Ləzzətli və Sağlam Proteinlər:
Uşağa, 7-8 aydan sonra, pürelənmiş toyuq, hinduşka və ya balıq kimi proteinlər verə bilərsiniz. Yumurtalar, əgər allergiya yoxdur, uşağın qidasına daxil edilə bilər.
Yumurta:
Yumurta, uşağın püre halına gətirilmiş versiyasında təqdim edilə bilər və yaxşı protein mənbəyidir. Yumurta, həmçinin, vitaminlər və minerallarla zəngindir.
Bərk Qidanın Verilməsinə Başlanmasının Təhlükələri və Diqqət Ediləcək Məsələlər
Alerji Riski:
Uşağın bərk qidalara qarşı alerjisi olub-olmadığını bilmək üçün hər dəfə yeni bir qida verildikdə, onun reaksiyasını izləmək vacibdir. Yüksək alerji potensialı olan qidalar (balıq, fıstıq, süd və s.) diqqətlə təqdim edilməli və həkimlə məsləhətləşilməlidir.
Boğulma Riski:
Bərk qidaları uşağa təqdim edərkən boğulma riskinə diqqət yetirilməlidir. Bərk və ya böyük parçalarda olan qidalar uşağın boğulmasına səbəb ola bilər. Qidaların həssas şəkildə hazırlanması və düzgün təqdim edilməsi çox önəmlidir.
Yavaş-gəlib-gəlib Bərk Qidalara Keçid:
Uşaqların hər biri fərqli inkişaf sürətinə sahibdir. Bərk qidalarla tanışlıqda hər uşağın ritmini nəzərə almaq lazımdır. Bəzi uşaqlar, başqa uşaqlardan daha yavaş bu yeni qida növünə uyğunlaşa bilər.
Tuz və Şəkərdən Qaçınmaq:
Bərk qidalar verilərkən, tuz və şəkərdən qaçınmaq vacibdir. Bu maddələr uşağın böyüməsi üçün lazımlı olan qidaları balanssız hala gətirə bilər.
Nəticə
Əlavə qidalanma, uşağın sağlam inkişafı üçün çox vacibdir və doğru şəkildə başlanmalıdır. Əlavə qida verilərkən, müxtəlif növ və keyfiyyətli qidaların daxil edilməsi, uşağın həm fiziki, həm də psixoloji inkişafını dəstəkləyir. Əlavə qidanın başlanğıc mərhələsi diqqət və səbirlə izlənməli, hər bir qida tədricən və yavaşca təqdim edilməlidir.