Neyroendokrin şiş

Səbəblər

Neyroendokrin şişlərin dəqiq səbəbləri tam olaraq bilinmir, lakin bəzi amillər risk artışına səbəb ola bilər:

Genetik faktorlar: Ailədə neyroendokrin şişlər və ya digər növ xərçənglər varsa, risk artar. Genetik sindromlar (məsələn, Multiple Endocrine Neoplasia (MEN) sindromu) də risk faktorları arasındadır.

Yaş: Neyroendokrin şişlər daha çox yetkin və yaşlı insanlarda rast gəlinir.

Cinsiyyət: Bəzi növlər qadınlarda, digərləri isə kişilərdə daha çox rast gəlinir.

Zəif immun sistem: İmmun sistemi zəif olan şəxslərdə risk artar.

Simptomlar

Neyroendokrin şişlərin simptomları şişin yerinə və hormon ifrazına bağlı olaraq dəyişə bilər:

Hormon ifraz edən şişlər:

Karçinoid sindromu: Flushing (qızarma), diareya, qarın ağrısı, və ürək problemləri.

Zollinger-Ellison sindromu: Mədə turşusunun həddindən artıq ifrazı nəticəsində yaranan mədə xorası və diareya.

Hipoglisemiya: İnsulinoma səbəbindən qan şəkərinin düşməsi.

Hipertoniya və baş ağrısı: Feokromositoma səbəbindən.

Hormon ifraz etməyən şişlər:

Ağrı və narahatlıq: Şişin yerləşdiyi orqanda ağrı və narahatlıq.

Şişkinlik: Böyük şişlərdə qarında şişkinlik və dolğunluq hissi.

İştahsızlıq və kilo itkisi: Yeməkdən sonra narahatlıq və ya toxluq hissi.

Mədə-bağırsaq simptomları: Bulantı, qusma, və qəbizlik və ya diareya.

Diaqnoz

Neyroendokrin şişlərin diaqnozu klinik simptomlar, tibbi tarix və müxtəlif testlər vasitəsilə qoyulur:

Fiziki müayinə: Həkim simptomları qiymətləndirir və bədən müayinəsi aparır.

Qan və sidik testləri: Hormon səviyyələrini və xərçəng markerlərini yoxlamaq üçün.

Görüntüləmə testləri:

Ultrasəs: Daxili orqanların vəziyyətini yoxlamaq üçün.

Kompüter tomoqrafiyası (KT) və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT): Şişin yerini və ölçüsünü müəyyən etmək üçün.

Pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET): Şiş hüceyrələrinin metabolik fəaliyyətini göstərmək üçün.

Biopsiya: Şişdən nümunə götürərək mikroskop altında incələmək.

Müalicə

Neyroendokrin şişlərin müalicəsi şişin növü, yeri, mərhələsi və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir:

Cərrahi müdaxilə:

Şişin çıxarılması: Əsas müalicə üsulu olaraq şişin və ətrafdakı sağlam toxumanın çıxarılması.

Metastazların çıxarılması: Əgər şiş digər orqanlara yayılıbsa.

Medikal terapiya:

Somatostatin analoqları: Hormon ifrazını azaltmaq və simptomları idarə etmək üçün.

Müqavimətli dərmanlar: Hormon ifrazını azaltmaq üçün, məsələn, proton pompası inhibitorları (PPI) və ya antihistaminiklər.

Tirozin kinaz inhibitorları və mTOR inhibitorları: Şişin böyüməsini və yayılmasını yavaşlatmaq üçün.

Radioterapiya:

Şiş hüceyrələrini öldürmək və ya kiçiltmək üçün: Xüsusilə cərrahi müdaxilə mümkün olmadıqda.

Kimyaterapiya:

Şiş hüceyrələrini öldürmək üçün: İrəli mərhələli və ya metastatik neyroendokrin şişlərdə istifadə edilə bilər.

Evdə Baxım və Dəstək

Düzgün qidalanma: Sağlam və balanslı pəhriz, xüsusi diyet tələb oluna bilər.

Fiziki fəaliyyət: Müntəzəm və yüngül fiziki fəaliyyət.

Müntəzəm tibbi nəzarət: Müalicə rejiminə riayət etmək və müntəzəm olaraq həkim yoxlanışlarına getmək.

Psixososial dəstək: Xərçəng xəstələri və onların ailələri üçün psixoloji dəstək və məsləhət.

Fəsadlar

Neyroendokrin şişlərin müalicə edilmədiyi hallarda ciddi fəsadlar yarana bilər:

Metastaz: Şişin digər orqanlara yayılması.

Hormon ifrazı səbəbiylə komplikasiyalar: Yüksək qan təzyiqi, hipoglisemiya, ürək problemləri.

Qidalanma pozuntuları: Mədə-bağırsaq traktında şişlər səbəbindən.

Orqan çatışmazlığı: Şişin böyüməsi və ətrafdakı orqanlara zərər verməsi nəticəsində.

Neyroendokrin şişlər ciddi və həyat keyfiyyətini təsir edən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə simptomlar idarə edilə bilər və xəstənin sağalması təmin edilə bilər. Əgər neyroendokrin şiş əlamətləri yaşayırsınızsa və ya bu vəziyyətdən şübhələnirsinizsə, onkoloqa və ya endokrinoloqa müraciət etmək vacibdir.