Qida dözümsüzlüyü və qida allergiyası nədir?
Qida Dözümsüzlüyü
Nədir?
Qida dözümsüzlüyü, müəyyən bir qidanın və ya onun tərkibindəki bir maddənin həzm edilməsində çətinlik yaranmasıdır. Bu vəziyyətə əsasən ferment çatışmazlığı və ya qidanın kimyəvi quruluşu səbəb ola bilər.
Səbəblər
Ferment çatışmazlığı: Məsələn, laktoza dözümsüzlükdə orqanizmin laktozanı parçalayan laktaza fermenti çatışmır.
Kimyəvi maddələrə həssaslıq: Qidalardakı kafein, tiramin və ya qida qatqıları kimi maddələrə reaksiya.
Qida maddələrinin mənimsənməməsi: Həzm sistemi qida maddələrini tam mənimsəyə bilmir.
Əlamətlər
Şişkinlik və qaz.
Qarında ağrı.
İshal və ya qəbizlik.
Baş ağrısı.
Yorğunluq.
Dəri problemləri (nadirdir).
Müalicə
Problemli qidanın qida rasionundan çıxarılması və ya məhdudlaşdırılması.
Həzm fermentlərinin istifadəsi (məsələn, laktaza əlavələri).
Simptomatik müalicə (ağrıkəsicilər, həzm sistemini rahatladan dərmanlar).
Qida Allergiyası
Nədir?
Qida allergiyası, immun sistemin bir qida maddəsini zərərli olaraq qəbul edib, ona qarşı antikor istehsal etməsi nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət daha ciddi və həyati təhlükə yarada biləcək reaksiyalara səbəb ola bilər.
Səbəblər
İmmunitet sisteminin yanlışlıqla qidanı təhlükə kimi qəbul etməsi.
Xüsusilə allergen olaraq bilinən maddələr:
Süd, yumurta, fındıq, balıq, dəniz məhsulları, buğda, soya və bəzi meyvələr.
Əlamətlər
Dəri:
Qaşınma, səpkilər, şişkinlik.
Tənəffüs:
Nəfəs darlığı, hırıltılı nəfəsalma.
Həzm Sistemi:
Qarın ağrısı, qusma, ishal.
Anafilaksi:
Həyati təhlükə yaradan şiddətli allergik reaksiya (boğulma, qan təzyiqinin düşməsi, huşun itməsi).
Müalicə
Allergenin Qida Rasionundan Çıxarılması:
Problemi yaradan qida tamamilə uzaqlaşdırılır.
Antihistamin Dərmanlar:
Allergik reaksiyaları idarə etmək üçün.
Epinefrin İnyeksiyası:
Anafilaksi hallarında təcili tibbi müdaxilə.
Mütəmadi Allergiya Testləri:
Allergenlərin müəyyən edilməsi üçün.
Qida Dözümsüzlüyü ilə Qida Allergiyasının Fərqləri
XüsusiyyətQida DözümsüzlüyüQida Allergiyası
İşləyən SistemHəzm sistemiİmmunitet sistemi
Reaksiya VaxtıSaatlarla və ya günlər sonraDəqiqələr və ya saatlar içində
Ciddi FəsadlarƏksər hallarda həyati təhlükə yoxdurAnafilaksi kimi həyati təhlükə yarana bilər
Miqdar TəsiriKiçik miqdarlar problemi yaratmaya bilərKiçik miqdarlar belə ciddi reaksiya yarada bilər
ƏlamətlərHəzm narahatlıqlarıDəri, tənəffüs, həzm və sistemik problemlər
Diaqnostika
Qida Dözümsüzlüyü Üçün
Eliminasiya Diyetası: Problemi yaradan qida müəyyən edilir.
Nəcis və ya Həzm Ferment Testləri: Ferment çatışmazlığını müəyyənləşdirmək üçün.
Qida Allergiyası Üçün
Dəri Prik Testi: Allergenlərə qarşı dəridəki reaksiya müşahidə edilir.
Qan Testi (IgE Testi): Qida allergiyasına səbəb olan antikorların mövcudluğunu yoxlamaq.
Provokasiya Testi: Nəzarət altında az miqdarda allergen qəbul etdirilir.
Profilaktika və İdarəetmə
1. Qida Dözümsüzlüyü Üçün
Problemi yaradan qidaları məhdudlaşdırmaq və ya alternativlərdən istifadə etmək.
Həzm sistemini gücləndirən qidalar yemək.
2. Qida Allergiyası Üçün
Allergenlərin qəbulundan tamamilə çəkinmək.
Hər zaman epinefrin inyeksiyasını (EpiPen) yanınızda daşımaq.
Etiketləri diqqətlə oxumaq (məsələn, allergen xəbərdarlığı olan məhsullar).
Nəticə
Həm qida dözümsüzlüyü, həm də qida allergiyası bədən üçün müxtəlif problemlər yarada bilər. Bu halların dəqiq fərqləndirilməsi və müvafiq müalicə ilə idarə olunması çox vacibdir. Şübhəli simptomlar olduqda, həkimə müraciət edərək uyğun testlər və müalicə planı hazırlamaq məsləhət görülür.