Kəskin pankreatit
Əlamətləri:
Kəskin pankreatitin əlamətləri qəfil başlayır və fərdi olaraq dəyişə bilər, lakin ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:
Qarın ağrısı: Ən çox müşahidə olunan simptomdur və adətən mədəüstü nahiyədə (epiqastriumda) başlayır, bel bölgəsinə yayıla bilər. Ağrı kəskin, daimi və ya dözülməz ola bilər.
Qarın həssaslığı: Qarın nahiyəsi toxunduqda ağrılı ola bilər.
Qusma və ürək bulanması: Yeməkdən sonra daha da pisləşən davamlı ürəkbulanma və qusma.
Hərarət: Bədən temperaturunun yüksəlməsi (yüngül və ya yüksək hərarət).
Tez-tez ürək döyüntüsü (taxikardiya).
Təngnəfəslik.
Qarının şişməsi və ya qarında şişlik.
Hipoqlikemiya və ya yüksək qan şəkəri səviyyəsi.
Sarılıq: Dərinin və gözlərin ağ hissələrinin saralması (bəzən).
Ağır hallarda, kəskin pankreatit sepsis, çoxlu orqan çatışmazlığı, hipovolemik şok və ya ölümlə nəticələnə bilər.
Səbəbləri:
Kəskin pankreatitin bir çox səbəbi ola bilər, ən çox rast gəlinənlər bunlardır:
Öd daşı xəstəliyi: Öd daşı pankreas kanallarını tıxayaraq fermentlərin geri axmasına və pankreasın iltihablanmasına səbəb ola bilər.
Alkoqol istifadəsi: Uzun müddət və ya həddindən artıq alkoqol istehlakı pankreasın iltihabına və zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Hipertrigliseridemiya: Qanda trigliseridlərin yüksək səviyyədə olması pankreatit riskini artırır.
Travma: Qarın nahiyəsinə olan travmalar və ya zədələnmələr.
Pankreasın infeksiyaları: Viral və ya bakterial infeksiyalar pankreatitə səbəb ola bilər.
Dərmanlar: Bəzi dərmanlar pankreasın iltihabına səbəb ola bilər (məsələn, azatioprin, valproik turşusu, estrogenlər və bəzi diuretiklər).
Endoskopik Retrograd Kolanqioqrafiya (ERCP): Öd yollarının bu proseduru bəzi hallarda pankreatitə səbəb ola bilər.
Genetik faktorlar: Ailədə pankreatit tarixi olan şəxslərdə risk artmış ola bilər.
Metabolik və hormonal xəstəliklər: Hiperparatiroidizm kimi bəzi vəziyyətlər də pankreatitə səbəb ola bilər.
Diaqnoz:
Kəskin pankreatitin diaqnozu üçün həkimlər aşağıdakı metodlardan istifadə edə bilərlər:
Qan testləri:
Serum amilaz və lipaz səviyyələri: Pankreatit diaqnozunda ən əsas laborator testlərdir; bu fermentlərin səviyyələri kəskin pankreatit zamanı yüksəlir.
Qan qlükoza, kalsium, bilirubin və trigliserid səviyyələri: Bu testlər kəskin pankreatitin səbəbini və fəsadlarını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Görüntüləmə metodları:
Ultrasonoqrafiya: Öd daşı və ya öd yollarında tıxanıqlığı müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
Kompüter Tomoqrafiyası (KT) ilə kontrastlı tomoqrafiya: Pankreasın iltihabını, nekrozunu və ya digər ağırlaşmaları qiymətləndirmək üçün ən dəqiq üsuldur.
Maqnetik Rezonans Kolanqioqrafiyası (MRCP): Öd yolları və pankreas kanallarının qiymətləndirilməsi üçün.
Endoskopik Ultrasonoqrafiya (EUS): Pankreasın və öd yollarının daha dəqiq görüntülənməsi üçün istifadə edilə bilər.
Müalicə:
Kəskin pankreatitin müalicəsi xəstəliyin şiddətinə, səbəbinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə dəyişir:
Dəstək müalicəsi:
Damardan maye və elektrolitlər: Susuzlaşmanın qarşısını almaq və bədəndəki maye balansını bərpa etmək üçün.
Ağrıkəsicilər: Kəskin ağrının idarə olunması üçün güclü ağrıkəsicilər (məsələn, opioidlər).
Sıx qidalanma dəstəyi: Ağır hallarda xəstələrə burun yolu ilə qidalanma (nazogastrik tüp) və ya hətta venadaxili qidalanma tətbiq edilə bilər.
Öd daşı səbəbli pankreatit:
ERCP: Öd yollarının tıxanıqlığını aradan qaldırmaq və daşları çıxarmaq üçün.
Cərrahi müdaxilə (Kolesistektomiya): Öd kisəsinin çıxarılması, gələcəkdə öd daşı ilə əlaqədar pankreatitin qarşısını almaq üçün.
Antibiotiklər: İnfeksiyalar səbəbindən pankreatit inkişaf etmişsə və ya ağırlaşmışsə istifadə edilə bilər.
Dərman müalicəsi: Bəzi hallarda pankreatitin səbəbini aradan qaldırmaq üçün dərmanlar təyin oluna bilər (məsələn, hipertrigliseridemiya üçün lipid-azaldıcı dərmanlar).
Ağır hallarda, kəskin pankreatit ağırlaşmalara səbəb ola bilər, məsələn, pankreas nekrozu, abse, kistalar, sepsis və ya çoxlu orqan çatışmazlığı. Bu hallarda cərrahi müdaxilə və ya intensiv terapiya tələb oluna bilər.
Profilaktika:
Kəskin pankreatitin qarşısını almaq üçün bəzi profilaktik tədbirlər tövsiyə edilir:
Alkoqoldan uzaq durmaq və ya məhdudlaşdırmaq: Alkoqolun pankreatit riskini artırdığını unutmayın.
Sağlam pəhriz və müntəzəm məşq: Çəki nəzarəti və sağlam lipid səviyyələrinin qorunması üçün.
Öd daşlarının qarşısının alınması: Ailə tarixi və digər risk faktorları varsa, öd kisəsinin müayinələri və həkimlə müntəzəm məsləhətləşmələr.
Təhlükəli dərman istifadəsindən çəkinmək və müntəzəm müayinələr: Pankreatitə səbəb ola biləcək dərmanlar qəbul edilirsə.
Kəskin pankreatit ciddi bir vəziyyətdir və onun simptomlarını hiss edirsinizsə və ya risk faktorlarınız varsa, dərhal tibbi yardıma müraciət etmək lazımdır.