Narsisizm

Narsisizmin Əsas Xüsusiyyətləri

Narsisist davranışlar müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər, lakin ümumiyyətlə aşağıdakı xüsusiyyətlər müşahidə olunur:

1. Özünü Üstün Görmə

İnsan öz bacarıqlarını və nailiyyətlərini həddindən artıq şişirdir.

Özünü hər kəsdən daha ağıllı, bacarıqlı və ya xüsusi hesab edir.

2. Diqqət və Tərifə Ehtiyac

Narsisist insanlar daim başqalarından tərif və təsdiq gözləyirlər.

Tənqid və ya diqqətsizlik onlarda güclü qəzəb və ya müdafiə reaksiyası yarada bilər.

3. Empatiya Çatışmazlığı

Başqalarının hisslərini və ehtiyaclarını anlamaqda çətinlik çəkirlər.

Digərlərinin problemlərinə qarşı laqeyd və ya soyuq ola bilərlər.

4. Manipulyasiya

İnsanları öz maraqları üçün idarə etməyə çalışırlar.

Məqsədlərinə çatmaq üçün yalan danışmaqdan və ya manipulyasiya etməkdən çəkinməzlər.

5. Həddindən Artıq Həssaslıq

Tənqidə və ya rədd edilməyə qarşı çox həssasdırlar, baxmayaraq ki, bu, xarici görünüşdə bəlli olmaya bilər.

6. Məhdud Münasibətlər

Onlar çox vaxt yalnız özlərinə fayda verən münasibətlər qururlar.

Münasibətlərində uzunmüddətli dərinlik və sabitlik olmur.

7. Qısqanclıq və Rəqabətçilik

Başqalarının nailiyyətlərini qısqanırlar və onları əhəmiyyətsiz hesab etməyə çalışırlar.

Narsistik Şəxsiyyət Pozuntusu (NŞP)

Narsistik şəxsiyyət pozuntusu, narsisizmin patoloji formasıdır və DSM-5-ə (Psixi Pozuntuların Diaqnostik və Statistik Manualı) görə şəxsiyyət pozuntuları kateqoriyasına daxildir.

Diaqnostik Kriteriyalar

Bir insanın NŞP olması üçün aşağıdakı simptomların ən azı 5-i müşahidə edilməlidir:

Özünü xüsusi və unikal hesab etmək.

Başqalarından həddindən artıq heyranlıq gözləmək.

Empatiya çatışmazlığı.

Qısqanclıq və ya başqalarının onları qısqandığını düşünmək.

Arzularında həddindən artıq uğur, güc və cazibə xəyallarına qapılmaq.

Başqalarını manipulyasiya etməklə istismar etmək.

Öz üstünlüyünü şişirtmək.

Məhdud, səthi münasibətlər.

Tənqidə qarşı həddindən artıq həssaslıq.

Narsisizmin Səbəbləri

1. Uşaqlıq Təcrübələri

Həddindən Artıq Tərif: Uşaqlıq dövründə hədsiz diqqət və şişirdilmiş tərif narsisist davranışlara səbəb ola bilər.

Laqeydlik və ya Tənqid: Əksinə, uşaqlıqda kifayət qədər sevgi və qayğı görməmək, özünü təsdiq etmək üçün narsisist xüsusiyyətlərə səbəb ola bilər.

2. Genetik Faktorlar

Araşdırmalar göstərir ki, bəzi insanlar genetik olaraq narsisizmə meylli ola bilər.

3. Beyin Fiziologiyası

Beynin empatiya və duyğu tənzimlənməsi ilə bağlı bölgələrindəki fəaliyyət fərqlilikləri narsisizmlə əlaqəli ola bilər.

Narsisizmin Münasibətlərə Təsiri

1. Emosional Soyuqluq

Narsisist insanlar münasibətlərdə başqalarının hisslərini və ehtiyaclarını gözardı edirlər.

Bu, partnyorlar, ailə üzvləri və ya dostlar arasında emosional uzaqlığa səbəb ola bilər.

2. Manipulyasiya və Nəzarət

Narsisist insan başqalarını idarə etmək üçün manipulyasiya edə bilər.

Bu, münasibətlərdə güc balansını pozur və qarşı tərəfi emosional olaraq tükəndirir.

3. Tənqid və Müdafiə

Narsisistlər tənqidi qəbul edə bilmir və müdafiəçi reaksiya verirlər, bu da münasibətlərdə konflikt yaradır.

Narsisizmlə Mübarizə Yolları

Narsisist insanlarla münasibətləri idarə etmək çətin ola bilər. Aşağıdakı strategiyalar kömək edə bilər:

1. Sərhədlərinizi Qoyun

Narsisist insanların manipulyasiya cəhdlərini məhdudlaşdırmaq üçün sərhədlərinizi dəqiq şəkildə müəyyən edin.

2. Emosional Nəzarəti Saxlayın

Onların davranışlarına emosional reaksiya verməkdən çəkinin.

Onların sizin zəif nöqtələrinizi istifadə etməsinə imkan verməyin.

3. Gözləntilərinizi Aşağı Tutun

Onlardan empatiya və ya emosional dəstək gözləməyin.

4. Onları Dəyişdirməyə Çalışmayın

Narsisist insanlar özlərini problemli hesab etmədikləri üçün dəyişmək istəməzlər.

5. Özünüzə Qayğı Göstərin

Öz emosional və fiziki sağlamlığınızı qoruyun.

Lazım gələrsə, psixoloq və ya terapevtdən dəstək alın.

6. Münasibətləri Məhdudlaşdırın

Əgər mümkün deyilsə, narsisist insanla münasibəti tamamilə bitirməkdən çəkinməyin.

Narsisizm Müalicə Edilə Bilərmi?

Narsisist insanlar adətən özlərində problem olduğunu qəbul etmirlər, bu da müalicəni çətinləşdirir. Lakin aşağıdakı üsullarla müəyyən irəliləyiş əldə edilə bilər:

Psixoterapiya: Xüsusilə koqnitiv-davranış terapiyası (CBT) narsisist şəxslərin düşüncə və davranışlarını anlamağa və dəyişdirməyə kömək edə bilər.

Empatiya Təlimi: Başqalarının hisslərini başa düşməyi öyrənmək üçün istifadə edilə bilər.

Uzunmüddətli Terapiya: Problemin kökündə olan uşaqlıq travmalarını işləmək üçün effektiv ola bilər.

Nəticə

Narsisizm normal bir özünəinam səviyyəsindən patoloji bir vəziyyətə qədər geniş bir spektri əhatə edir. Narsisist insanlarla münasibət qurmaq çətin ola bilər, lakin doğru strategiyalarla bu çətinlikləri idarə etmək mümkündür. Əgər özünüzdə və ya yaxınlarınızda narsisist xüsusiyyətlər görürsünüzsə və bu münasibətlərdə problemlərə səbəb olursa, peşəkar psixoloji dəstək almaqdan çəkinməyin.