Preeklampsi (hamiləlik zəhərlənməsi) nədir və onu necə idarə etmək olar?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Preeklampsi Diaqnozu Necə Qoyulur?
Preeklampsi, hamiləlikdən əvvəl qan təzyiqi normal olan qadınlarda, hamiləliyin 20-ci həftəsindən sonra ortaya çıxan ciddi bir vəziyyətdir. Bu diaqnozun qoyulması üçün əsas meyar qan təzyiqinin 140/90 mm/C.s. səviyyəsindən yuxarı ölçülməsidir.
Diaqnoz prosesində qan təzyiqi ilə yanaşı aşağıdakı simptomlar və laboratoriya tapıntıları da nəzərə alınır:
- Sidikdə protein itkisi (proteinuriya),
- Qaraciyər fermentlərinin artması,
- Ağciyər ödemi ilə əlaqədar tənəffüs distressi,
- Beyinlə bağlı problemlər (şiddətli baş ağrısı),
- Sidik miqdarının azalması,
- Görmə pozuntuları (qusma, bulanıq görmə və göz önündə uçan işıqlı cisimlər).
Preeklampsi Necə İdarə Olunur?
Preeklampsiyanın əsas müalicəsi doğuşdur. Doğuş ana üçün hər zaman sağlamlıq baxımından ən yaxşı həll olsa da, körpə üçün bu qərar daha mürəkkəbdir. 37 həftədən aşağı doğulan körpələr erkən doğulmuş sayılır və bu körpələrdə beyin, ağciyər və digər orqan inkişafı tamamlanmadığı üçün reanimasiya ehtiyacı və müxtəlif sağlamlıq problemləri yarana bilər. Bu səbəbdən vaxtından əvvəl baş verən preeklampsi hallarının idarə edilməsi xüsusi peşəkarlıq tələb edir.
Ağır Preeklampsi və Təcili Müdaxilə
Xəstəlik şiddətinə görə "Preeklampsi" və "Ağır Preeklampsi" olaraq iki qrupa ayrılır. Ağır preeklampsi ananın həyatı üçün birbaşa təhlükə yaratdığı üçün vaxtından əvvəl olsa belə doğuş planlaşdırılır. Bu prosesdə tətbiq olunan prosedurlar şunlardır:
- Steroid tətbiqi: Körpənin ağciyər inkişafını sürətləndirmək üçün verilir.
- Maqnezium sulfat: Anada yarana biləcək qıcolmaların (konvulsiyaların) qarşısını almaq üçün istifadə olunur.
- Həyati funksiyaların izlənilməsi: Ananın vəziyyətini sabitləşdirmək üçün davamlı monitorinq aparılır.
Qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi, trombosit sayının azalması (trombositopeniya) və nöbetlərin (qıcolmaların) müşahidə edilməsi vəziyyətin ağır preeklampsi kimi qiymətləndirilməsinə səbəb olur.
Preeklampsiyanı Əvvəlcədən Proqnozlaşdırmaq Olarmı?
Uzun müddətdir ki, Doppler vasitəsilə uşaqlıq damarlarındakı müqavimətin ölçülməsi bu xəstəliyi proqnozlaşdırmaq üçün istifadə edilsə də, bu testin təkbaşına proqnozlaşdırıcı gücü kifayət qədər deyil. Hazırda plasentanın yerləşməsində rol oynayan vaskulyarizasiya və böyümə faktorları üzərində aparılan tədqiqatlar daha ümidvericidir, lakin bu testlər baha olduğu üçün hələlik geniş praktikaya daxil olmayıb.
Risk Qrupları və Profilaktika
Aşağıdakı hallarda preeklampsi riski normal əhali ilə müqayisədə 5-10 dəfə daha yüksəkdir:
- Əvvəlki hamiləlikdə preeklampsi keçirənlər,
- Diabet (şəkərli diabet) xəstələri,
- Hipertoniya və böyrək xəstəliyi olanlar,
- Kollagen toxuma xəstəlikləri (məsələn, Lupus).
Bu risk qruplarında hamiləliyin 16-cı həftəsindən əvvəl aşağı dozada (100-150 mq) aspirin (asetil salisilik turşu) qəbulunun həm hipertonik xəstəliklərin, həm də ağır formaların yaranma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığı məlumdur.
Elmi Tədqiqatlar və Referanslar
Mövzu ilə bağlı beynəlxalq və yerli səviyyədə dərc olunmuş bəzi elmi araşdırmalar:
| Tədqiqat Mövzusu | Mənbə / Jurnal | İl |
|---|---|---|
| Serum mis, sink, kalsium və maqnezium səviyyələri | Biol Trace Elem Res. | 2003 |
| Ağır preeklampsiyada serum paraoksonaza fəaliyyəti | Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. | 2004 |
| C-reaktiv protein (CRP) səviyyələri ilə əlaqə | Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. | 2006 |
| Serum leptin və qrelin konsentrasiyaları | J Physiol Biochem. | 2008 |
| Trombosit həcmi və neytrofil-limfosit nisbəti | Ginekol Pol. | 2014 |
Hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik müddətində müntəzəm qan təzyiqi ölçümləri və lazımi analizlərin aparılması xəstəliyin erkən aşkarlanması və ən az fəsadla idarə olunması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
