Preeklampsi (hamiləlik zəhərlənməsi) nədir və onu necə idarə etmək olar?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Hamiləlikdə Preeklampsi Diaqnozu Necə Qoyulur?
Preeklampsi, hamiləlikdən əvvəl qan təzyiqi normal olan qadınlarda, hamiləliyin 20-ci həftəsindən sonra ortaya çıxan ciddi bir sağlamlıq vəziyyətidir. Bu diaqnozun qoyulması üçün qan təzyiqinin 140/90 mm/C.s. səviyyəsindən yuxarı olması əsas şərtdir. Təzyiq yüksəkliyi ilə yanaşı, orqanizmdə müxtəlif sistemlərin zədələnməsi də müşahidə edilir.
Preeklampsiya diaqnozu zamanı aşağıdakı klinik tapıntılar nəzərə alınır:
- Sidikdə protein itkisi (proteinuriya);
- Qaraciyər fermentlərinin artması;
- Ağciyər ödemi ilə əlaqədar yaranan tənəffüs distressi;
- Beyinlə bağlı problemlər, xüsusilə şiddətli baş ağrısı;
- Sidik miqdarının azalması;
- Görmə pozğunluqları (bulanıq görmə, göz önündə uçan işıqlı cisimlər) və qusma.
Preeklampsiyanın İdarə Edilməsi və Müalicə Metodları
Preeklampsiyanın yeganə və əsas müalicəsi doğuşdur. Doğuş ana üçün həyati riskləri aradan qaldırsa da, körpənin inkişaf səviyyəsi bu qərarın verilməsində kritik rol oynayır. 37 həftədən aşağı doğulan körpələr erkən doğulmuş hesab edilir və bu vəziyyət müəyyən fəsadlara yol aça bilər.
Vaxtından əvvəl doğulan körpələrdə beyin, ağciyər və digər orqanların inkişafı tamamlanmadığı üçün onlar uzun müddət yenidoğulmuşların reanimasiya şöbəsində qalmalı olurlar. Bu səbəbdən, erkən həftələrdə baş verən preeklampsi hallarının idarə edilməsi tibbi baxımdan daha mürəkkəb və çətin bir prosesdir.
Ağır Preeklampsi və Təcili Müdaxilə
Xəstəlik şiddətinə görə "Preeklampsi" və "Ağır preeklampsi" olaraq iki qrupa ayrılır. Ağır preeklampsi ananın həyatı üçün birbaşa təhlükə yaratdığı üçün hamiləlik həftəsindən asılı olmayaraq doğuş planlaşdırılır. Bu prosesdə tətbiq olunan prosedurlar aşağıdakılardır:
- Körpənin ağciyər inkişafını sürətləndirmək üçün steroidlərin verilməsi;
- Ananın həyati funksiyalarının izlənilməsi və vəziyyətinin sabitləşdirilməsi;
- Qıcolmaların (konvulsiyaların) qarşısını almaq üçün maqnezium sulfat tətbiqi.
Qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi, trombositlərin sayının azalması (trombositopeniya) və nöbetlərin əlavə olunduğu hallar ağır preeklampsi kimi qiymətləndirilir.
Preeklampsiyanı Proqnozlaşdırmaq və Qarşısını Almaq Mümkündürmü?
Uterusa gedən qan damarlarında müqavimətin Doppler vasitəsilə ölçülməsi uzun müddətdir öyrənilsə də, bu testin təkbaşına proqnozlaşdırıcı gücü kifayət qədər yüksək tapılmamışdır. Hazırda plasentanın vaskulyarizasiya və böyümə faktorları üzərində aparılan tədqiqatlar daha ümidvericidir. Lakin bu testlər yüksək xərclidir və hələlik gündəlik təcrübədə geniş yer almayıb.
Risk Qrupları və Aspirin İstifadəsi
Bəzi xəstəlikləri olan qadınlarda preeklampsi riski normal əhali ilə müqayisədə 5-10 dəfə daha çoxdur. Bu risk qruplarına aşağıdakılar daxildir:
- Əvvəlki hamiləlikdə preeklampsi keçirənlər;
- Diabet (şəkərli diabet) və hipertoniya xəstələri;
- Böyrək xəstəliyi olanlar;
- Kollagen toxuma xəstəlikləri (məsələn, lupus).
Bu qruplarda hamiləliyin 16-cı həftəsindən əvvəl aşağı dozada (100-150 mq) asetil salisilik turşunun (aspirin) qəbul edilməsi, həm hipertonik xəstəliklərin, həm də ağır formaların yaranma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Elmi Tədqiqatlar və Referanslar
Mövzu ilə bağlı Prof. Dr. Selahattin Kumru tərəfindən aparılmış bəzi mühüm tədqiqatlar aşağıdakılardır:
| Tədqiqat Adı | Nəşr Olunduğu Jurnal / Mənbə |
|---|---|
| Comparison of serum copper, zinc, calcium, and magnesium levels | Biol Trace Elem Res. 2003 |
| Changes of serum paraoxonase and arylesterase activities | Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2004 |
| Correlation of maternal serum hs-CRP levels in preeclampsia | Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2006 |
| Serum leptin and ghrelin concentrations in preeclamptic women | J Physiol Biochem. 2008 |
| Mean platelet volume and NLR/PLR in severe preeclampsia | Ginekol Pol. 2014 |
Hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik dövründə mütəmadi qan təzyiqi ölçülməsi və lazımi analizlərin aparılması, xəstəliyin ən az problemlə idarə olunmasına kömək edir.
