Psixologiyada müdafiə mexanizmləri

Psixoloji Müdafiə Mexanizmləri Nədir?

İnsan psixologiyası, daxili və xarici gərginliklərlə mübarizə aparmaq üçün müxtəlif şüuraltı üsullardan istifadə edir. Psixoloji müdafiə mexanizmləri, fərdin narahatlıq doğuran hadisələrdən, mənfi duyğulardan və ya travmatik təcrübələrdən qorunmaq üçün inkişaf etdirdiyi strateji reaksiyalardır. Bu mexanizmlər həm sağlam, həm də qeyri-sağlam şəkildə təzahür edə bilər.

Əsas Müdafiə Mexanizmləri və Onların Xüsusiyyətləri

İnsanların gündəlik həyatda və ya böhran anlarında ən çox müraciət etdiyi müdafiə mexanizmləri aşağıdakılardır:

• İnkar (Denial): İnsan, həqiqətləri və ya narahat edici hadisələri qəbul etməkdən imtina edir. Məsələn, bir fərdin ciddi sağlamlıq problemləri olduğunu inkar edərək həkimə getməməsi və ya vəziyyətin zərərliliyini qəbul etməməsi bu qəbildəndir.
• Repressiya (Repression): Mənfi və ya qəbul edilməz duyğu və düşüncələrin şüuraltına itilməsi prosesidir. İnsan, ağrılı və ya narahatlıq verən təcrübələri unutmağa çalışaraq özünü qoruyur.
• Proyeksiya (Projection): İnsan, özündə olan mənfi xüsusiyyətləri və ya duyğuları başqalarına aid edir. Məsələn, daxilində əsəb olan birinin bunu qarşısındakı insana yükləyərək "o mənə qarşı əsəbidir" deməsi bir proyeksiyadır.
• Rasionalizasiya (Rationalization): Səhv davranışların və ya qəbul edilməz hisslərin məntiqi bir şəkildə izah edilməyə çalışılmasıdır. İnsanlar bir səhv etdikdən sonra özlərini yaxşı hiss etmək üçün müxtəlif bəhanələr irəli sürə bilərlər.
• Disosiasiya (Dissociation): Şok və ya travmatik hadisələr zamanı insanın özünü emosional və zehni olaraq reallıqdan ayırmasıdır. Bu, ağır hadisələr zamanı hissizləşmə və ya gerçəkliyi qəbul edə bilməmə ilə nəticələnir.
• Reaksiyaların Formalaşması (Reaction Formation): İnsan daxili istəklərinin tam əksini nümayiş etdirir. Məsələn, qorxduğu bir şeyi çox sevdiyini iddia etmək bu mexanizmin göstəricisidir.
• Yüksək Obyektivləşdirmə (Sublimation): Arzuolunmaz duyğuların sosial cəhətdən qəbuledilən fəaliyyətlərə çevrilməsidir. Təcavüzkar hisslərin idman və ya yaradıcılıq sahəsinə yönləndirilməsi buna ən yaxşı nümunədir.
• İzolyasiya (Isolation): Emosional cəhətdən ağrılı bir hadisənin düşüncə və təcrübədən ayrılmasıdır. Bu zaman fərd öz hissləri ilə üzləşməkdən qaçır.

Müdafiə Mexanizmlərinin Psixoloji Sağlamlıqdakı Rolu

Bu mexanizmlərin istifadəsi ilə bağlı vacib məqamlar aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:

Nəticə etibarilə, müdafiə mexanizmləri müvəqqəti olaraq faydalı olsa da, onların uzun müddət davam etməsi fərdin reallıqla əlaqəsini zəiflədə bilər. Belə hallarda psixoloji dəstək və terapiya almaq sağlamlıq baxımından zəruridir.