Qidalanma problemləri

Qidalanma problemlərinin növləri

1. Qidalanma çatışmazlığı

Qidalanma çatışmazlığı, bədənin kifayət qədər qida maddələri (vitaminlər, minerallar, protein, karbohidratlar, yağlar) almaması ilə bağlı olan vəziyyətdir. Bu vəziyyət bədəndə müxtəlif sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Qidalanma çatışmazlığı olan insanlar kifayət qədər enerji, protein və ya mikroelementlər qəbul etmədikdə, bədəndə aşağıdakı problemlər ortaya çıxa bilər:

Zəif immun sistemi: Yetərsiz qidalanma immun sistemini zəiflədə bilər və bu da insanın xəstəliklərə qarşı müqavimətini azalda bilər.

Anemiya: Dəmir çatışmazlığı anemiyası, kifayət qədər dəmir almamaq səbəbilə bədəndə qırmızı qan hüceyrələrinin yetərsiz olması halıdır. Bu, yorğunluq, zəiflik və baş gicəllənməsinə səbəb ola bilər.

Boy artımında ləngimə: Uşaqlarda qidalanma çatışmazlığı boy və çəki artımında gecikmələrə səbəb ola bilər.

Kalsium çatışmazlığı: Kalsium çatışmazlığı sümük zəifliyinə və osteoporoza səbəb ola bilər, bu da sümüklərin daha tez sınıb zədələnməsinə gətirib çıxarır.

2. Yemək pozğunluqları

Yemək pozğunluqları, qida ilə bağlı qeyri-adi və zərərli davranışları əhatə edən psixoloji problemlərdir. Bu pozğunluqlar insanın sağlamlığını və gündəlik həyatını ciddi şəkildə təsir edə bilər. Ən çox rast gəlinən yemək pozğunluqları bunlardır:

Anoreksiya nervoza: Anoreksiya, həddindən artıq arıqlamaq üçün yeməkdən imtina etmək, çox az qida qəbul etmək və ya qida qəbulunu ciddi şəkildə məhdudlaşdırmaqla xarakterizə olunan bir yemək pozğunluğudur. Bu xəstəlik arıqlamaq istəyinə və çəki ilə bağlı obsesif düşüncələrə əsaslanır.

Bulimiya nervoza: Bulimiya, çox miqdarda yemək yeməkdən sonra özünü təmizləmək üçün qusmaq və ya digər üsullarla kalori qəbulunu azaltmaq davranışı ilə xarakterizə olunur. Bu xəstəlik, insanın yeməyi idarə edə bilməməsi və yeməkdən sonra özünü günahkar hiss etməsi ilə xarakterizə olunur.

Yemək basqınlığı pozğunluğu: Yemək basqınlığı pozğunluğu olan insanlar qısa müddət ərzində həddindən artıq miqdarda qida qəbul edir və yemək zamanı özünü idarə edə bilmədiklərini hiss edirlər. Bu pozğunluq, çox vaxt stress, narahatlıq və ya emosional problemlərlə əlaqəli olur.

3. Həddindən artıq yemək və piylənmə

Həddindən artıq yemək, lazım olandan çox kalori qəbul etmək və bu davranış nəticəsində piylənmə ilə nəticələnən bir qidalanma problemidir. Piylənmə, bədəndə həddindən artıq yağ yığılması ilə xarakterizə olunur və ürək-damar xəstəlikləri, diabet, hipertoniya və digər sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər.

Piylənmənin əsas səbəbləri arasında qeyri-sağlam qida vərdişləri, az fiziki aktivlik, genetik meyillər və stress kimi psixoloji faktorlar var. Piylənmə, xüsusilə uşaqlarda və yeniyetmələrdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

4. Qida allergiyaları və həssaslığı

Qida allergiyaları və həssaslıqları da qidalanma problemləri arasında yer alır. Bu, müəyyən qidaların bədən tərəfindən düzgün qəbul edilməməsi və ya həmin qidaların allergik reaksiyalara səbəb olması ilə xarakterizə olunur. Qida allergiyası olan insanlar müəyyən qidalara qarşı həssasdırlar və bu qidaları qəbul etdikdə dəridə səpgilər, şişkinlik, mədə narahatlığı və ya hətta həyati təhlükəsi olan anafilaktik şok kimi reaksiyalar yaşaya bilərlər.

Ən çox rast gəlinən qida allergiyaları bunlardır:

Fındıq və digər qoz-fındıq növləri

Süd və süd məhsulları (laktoza həssaslığı)

Buğda (qlüten həssaslığı və ya çölyak xəstəliyi)

Yumurta

Balıq və dəniz məhsulları

5. Qida qəbulunda fiziki çətinliklər

Bəzi insanlar qida qəbul etməkdə fiziki çətinliklər yaşayırlar. Bu, udma və ya çeynəmə problemi ilə əlaqəli ola bilər. Dizfagiya adlanan udma çətinliyi nevroloji problemlər, baş və boyun yaralanmaları, zədələnmiş əzələlər və ya digər fiziki pozğunluqlar səbəbindən meydana çıxa bilər. Bu vəziyyətdə insan düzgün şəkildə qida qəbul edə bilmədiyi üçün yetərli qidalanma və ya susuzluq riski yaranır.

Qidalanma problemlərinin təsiri

Qidalanma problemləri insanların fiziki və psixoloji sağlamlığına ciddi təsir göstərə bilər. Aşağıda qidalanma problemlərinin əsas təsirləri sıralanıb:

Bədən çəkisinin idarə olunması: Qidalanma problemləri həm həddindən artıq arıqlama, həm də kökəlmə ilə nəticələnə bilər. Həddindən artıq yemək və qeyri-sağlam qidalanma piylənməyə səbəb ola bilər, halbuki yeməkdən imtina və ya qida çatışmazlığı bədən çəkisinin azalmasına və zəifləməyə yol açar.

Fiziki sağlamlıq problemləri: Piylənmə ürək xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi, diabet və digər ciddi xəstəliklərə yol aça bilər. Qidalanma çatışmazlığı isə anemiya, zəif immunitet və böyümə problemlərinə səbəb ola bilər.

Psixoloji təsirlər: Yemək pozğunluqları çox vaxt emosional və psixoloji problemlərlə bağlıdır. Bu problemlər depressiya, anksiyete, özgüvən çatışmazlığı və ya digər psixoloji narahatlıqlara yol aça bilər.

Təhsil və iş performansı: Qidalanma problemləri uşaqların məktəbdəki təhsil nailiyyətlərini və ya böyüklərin iş performansını mənfi təsir edə bilər. Zəif qidalanma yorğunluq, konsentrasiya problemləri və zəif fiziki güc ilə nəticələnə bilər.

Qidalanma problemlərinin həlli və qarşısının alınması

Qidalanma problemlərinin həlli çox vaxt onların səbəbindən asılıdır. Ancaq ümumi yanaşmalar aşağıdakı şəkildə sıralana bilər:

Balanlaşdırılmış qidalanma planı: Qidalanma problemlərini həll etmək üçün balanslı və qida maddələri ilə zəngin bir pəhriz çox vacibdir. Qidalar müxtəlif qida qruplarından (protein, karbohidratlar, yağlar, vitaminlər, minerallar) ibarət olmalıdır.

Psixoloji və davranış terapiyası: Yemək pozğunluğu və ya qida ilə bağlı psixoloji problemlər yaşayan insanlar üçün psixoloji dəstək və davranış terapiyası çox faydalı ola bilər. Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT) yemək pozğunluqlarının müalicəsində geniş istifadə edilən bir üsuldur.

Mütəxəssis dəstəyi: Qidalanma problemləri olan insanlar qidalanma mütəxəssisləri, dietoloqlar, psixoloqlar və ya həkimlərlə məsləhətləşərək fərdi müalicə və ya qidalanma planları hazırlaya bilərlər.

Qida allergiyalarının idarə olunması: Qida allergiyaları olan insanlar müəyyən qidalardan uzaq duraraq və ya alternativ qidalar taparaq bu problemləri idarə edə bilərlər. Allergiya mütəxəssisi və ya dietoloqla məsləhətləşmək vacibdir.

Düzenli tibbi müayinələr: Qidalanma problemləri olan insanlar sağlamlıqlarını nəzarət altında saxlamaq üçün mütəmadi olaraq tibbi müayinələrdən keçməlidirlər. Qan testləri və bədən göstəriciləri qidalanma çatışmazlıqlarını müəyyən etmək və müalicə etmək üçün vacibdir.

Qidalanma problemlərinin erkən aşkarlanması və düzgün müalicəsi insanların sağlamlığını qorumağa və həyat keyfiyyətini artırmağa kömək edir.