Şiddətli baş ağrıları və davamlı başgicəllənmə
Şiddətli baş ağrıları və başgicəllənmənin mümkün səbəbləri:
1. Migren:
Migren şiddətli baş ağrıları ilə xarakterizə olunan və çox vaxt başgicəllənmə, ürəkbulanma və həssaslıqla (işıq və səsə qarşı) müşayiət olunan xroniki bir xəstəlikdir. Migren ağrısı çox vaxt başın bir tərəfində yerləşir və döyüntülü xarakter daşıyır. Baş ağrısı başlamadan əvvəl "aura" deyilən görmə problemləri və ya bədəndə uyuşma kimi əlamətlər ola bilər.
2. Gərginlik baş ağrısı:
Gərginlik baş ağrıları ən yaygın baş ağrısı növlərindən biridir və çox vaxt stress, əzələ gərginliyi və yorğunluq nəticəsində meydana çıxır. Bu ağrılar adətən başın hər iki tərəfində təzyiq və sıxılma hissi ilə xarakterizə olunur. Gərginlik baş ağrıları başgicəllənmə ilə də müşayiət oluna bilər.
3. Vestibulyar migren:
Vestibulyar migren, başgicəllənmə və baş ağrısı simptomlarını bir arada yaradan bir migren növüdür. Başgicəllənmə, tarazlıq problemləri və hərəkət zamanı görmə narahatlığı bu migren növünün əsas xüsusiyyətləridir. Vestibulyar migren zamanı xəstələrdə ürəkbulanma və baş dönməsi də ola bilər.
4. Daxili qulaq problemləri:
Meniere xəstəliyi, daxili qulaqda maye yığılması nəticəsində başgicəllənmə, qulaqlarda zəng səsi (tinnitus) və eşitmə itkisi ilə müşayiət olunan bir xəstəlikdir. Bu xəstəlik zamanı baş ağrısı da meydana gələ bilər və başgicəllənmə olduqca şiddətli ola bilər.
Benign paroksismal pozisional vertigo (BPPV), daxili qulaqda kiçik kristalların yer dəyişməsi nəticəsində yaranan qısa müddətli başgicəllənmə növüdür. Bu başgicəllənmə başın hərəkəti ilə tetiklenir və baş ağrısı ilə birlikdə ola bilər.
5. Beyin insultu (iflic):
Beyin insultu (iflic), beyində qan dövranının qəfil pozulması nəticəsində yaranan ciddi bir tibbi vəziyyətdir. Şiddətli baş ağrısı və başgicəllənmə insultun əlamətlərindən biri ola bilər. Əlavə olaraq, üzün bir tərəfində uyuşma, zəiflik, danışma çətinliyi və tarazlıq problemləri də müşahidə oluna bilər. Bu vəziyyətdə dərhal təcili tibbi müdaxilə tələb olunur.
6. Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya):
Qan təzyiqinin çox yüksək olması baş ağrısına və başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Xüsusilə yüksək qan təzyiqi uzun müddət müalicə olunmadıqda baş ağrısı şiddətli ola bilər və başgicəllənmə ilə müşayiət oluna bilər. Bu vəziyyətdə hipertoniya komplikasiyalarının qarşısını almaq üçün qan təzyiqinin idarə edilməsi vacibdir.
7. Sinüzit:
Sinüzit (burun boşluğunun iltihabı) baş nahiyəsində təzyiq hissi, şiddətli baş ağrısı və başgicəllənmə yarada bilər. Xüsusilə başın ön hissəsində və alında ağrı daha çox müşahidə olunur və bu ağrı baş hərəkətləri ilə daha da pisləşə bilər.
8. Beyin şişləri:
Beyində yerləşən şişlər sinir yollarına və beyin strukturlarına təzyiq göstərə bilər. Bu vəziyyət şiddətli və davamlı baş ağrısı və başgicəllənmə ilə müşayiət oluna bilər. Şişin yerindən asılı olaraq xəstədə görmə problemləri, tarazlıq çətinlikləri və zəiflik də müşahidə oluna bilər.
9. Dərmanların yan təsiri:
Bəzi dərmanlar, xüsusilə hipertoniya, depressiya və ya migren üçün istifadə edilən dərmanlar başgicəllənmə və baş ağrısına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət dərman dozasının dəyişdirilməsi və ya dərmanın dəyişdirilməsi ilə idarə oluna bilər.
10. Travmalar və baş zədələri:
Keçirilmiş baş travması, beyin silkələnməsi və ya başa dəyən zərbə baş ağrısı və başgicəllənmə yarada bilər. Bu vəziyyətlərdə travmanın şiddətindən asılı olaraq simptomlar daha ciddi ola bilər və dərhal tibbi yardım tələb edir.
11. Anemiya (qanazlığı):
Anemiya, qanda kifayət qədər qırmızı qan hüceyrəsi və ya hemoglobin olmadığı zaman baş verir. Bu vəziyyət başgicəllənmə, yorğunluq, zəiflik və baş ağrısına səbəb ola bilər. Xüsusilə dəmir çatışmazlığına bağlı anemiya bu simptomlara yol açan əsas səbəblərdəndir.
12. Stress və narahatlıq:
Yüksək stress və narahatlıq səviyyəsi bədəndə fiziki simptomlara, o cümlədən baş ağrısı və başgicəllənmə ilə nəticələnə bilər. Panik ataklar və narahatlıq pozğunluqları zamanı bu simptomlar daha da şiddətlənə bilər.
Baş ağrısı və başgicəllənmənin müşayiət oluna biləcəyi digər simptomlar:
Baş ağrısı və başgicəllənmə çox vaxt digər simptomlarla birlikdə görünə bilər. Bu simptomlar bədənin hansı hissəsinin təsir olunduğuna bağlı olaraq fərqli ola bilər:
Ürəkbulanma və ya qusma
Görmə problemləri (bulanıq görmə, cüt görmə)
Zəiflik və ya uyuşma
Tarazlıq problemləri və yerişin pozulması
Qulaqlarda zəng səsi (tinnitus)
Huşun bulanması və ya huşun itirilməsi
Danışma və ya hərəkət çətinliyi
Diaqnostik üsullar:
Şiddətli baş ağrısı və başgicəllənmənin səbəbini müəyyən etmək üçün həkim müxtəlif testlər və müayinələr təyin edə bilər. Əsas diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:
Fiziki və nevroloji müayinə:
Həkim xəstənin reflekslərini, hərəkətlərini, hissiyyatını və nevroloji funksiyalarını qiymətləndirir.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):
Beyin strukturlarını dəqiq göstərən bu test beyin şişləri, insult və ya nevroloji problemləri aşkarlamağa kömək edir.
Kompüter tomoqrafiyası (CT):
Beyin strukturlarının görüntülənməsi üçün istifadə edilir və baş travmaları, qanaxma və ya şişləri aşkar edir.
Elektrokardioqrafiya (EKQ):
Ürək problemlərini və yüksək təzyiqdən qaynaqlanan simptomları müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
Qan testləri:
Anemiya, elektrolit disbalansı, infeksiyalar və ya hormon çatışmazlığını müəyyən etmək üçün qan testləri aparılır.
Elektroensefaloqrafiya (EEQ):
Beynin elektrik aktivliyini ölçərək epilepsiya və ya migren kimi nevroloji pozğunluqları müəyyən edir.
Müalicə:
Şiddətli baş ağrısı və başgicəllənmənin müalicəsi simptomların səbəbinə bağlı olaraq dəyişir. Müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Dərman müalicəsi:
Ağrıkəsicilər və ya antiinflamatuar dərmanlar: Baş ağrısını yüngülləşdirmək üçün istifadə olunur.
Antihipertenziv dərmanlar: Yüksək təzyiqi idarə etmək və baş ağrısını azaltmaq üçün təyin edilir.
Antiemetiklər: Ürəkbulanma və qusmanı idarə etmək üçün istifadə olunur.
Antimigren dərmanlar: Migreni idarə etmək üçün xüsusi dərmanlar təyin edilir.
Antianksiyete dərmanları: Narahatlıq və stressə bağlı baş ağrısı və başgicəllənməni yüngülləşdirmək üçün istifadə olunur.
2. Fizioterapiya və balans məşqləri:
Vestibulyar problemlərlə bağlı başgicəllənmə hallarında tarazlıq məşqləri və fizioterapiya tətbiq edilə bilər.
3. Stressin idarə edilməsi:
Stress və narahatlıq pozğunluqları baş ağrısına və başgicəllənməyə səbəb ola biləcəyindən, stresin idarə olunması üçün meditasiya, yoga və psixoterapiya kimi üsullar istifadə edilə bilər.
4. Cərrahi müdaxilə:
Beyin şişləri, daxili qulaq problemləri və ya ciddi sinir sıxılması hallarında cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Nəticə:
Şiddətli baş ağrısı və başgicəllənmə müxtəlif səbəblərdən yarana bilər və bəzi hallarda ciddi tibbi vəziyyətlərin xəbərçisi ola bilər. Bu simptomlar uzun müddət davam edərsə və ya qəfil şiddətlənərsə, dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir. Doğru diaqnoz və müalicə ilə baş ağrısı və başgicəllənmə simptomları idarə oluna bilər və həyat keyfiyyəti yaxşılaşdırıla bilər.