Spina bifida (anadangəlmə onurğanın uyğunsuzluğu)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Spina Bifida: Onurğa İnkişaf Qüsurları Haqqında Ətraflı Məlumat
Spina bifida, onurğa sütununun və onurğa beyninin bətndaxili inkişafı zamanı meydana gələn ciddi bir qüsurdur. Bu vəziyyət, onurğa sütununun tam qapanmaması nəticəsində yaranır və sinir sistemində müxtəlif dərəcəli zədələnmələrə yol aça bilər. Xəstəliyin gedişatı və fəsadları, qüsurun növündən və yerləşdiyi nahiyədən asılı olaraq dəyişir.
Spina Bifidanın Əsas Növləri
Spina bifida xəstəliyi ağırlıq dərəcəsinə görə üç əsas qrupa bölünür. Aşağıdakı cədvəldə bu növlərin xüsusiyyətləri qeyd edilmişdir:
| Növ | Açıqlama |
|---|---|
| Spina Bifida Occulta (Gizli forma) | Ən yüngül formadır. Onurğa sümüyündə kiçik çat mövcuddur, lakin sinirlər açıqda deyil. Çox vaxt əlamətsiz keçir. |
| Meningosel | Onurğa qişaları dərialtı kisə şəklində xaricə çıxır. Sinirlər bu kisəyə daxil deyil; bəzən cərrahi müdaxilə ilə tam sağalma mümkündür. |
| Myelomeningosel (Açıq spina bifida) | Ən ağır formadır. Onurğa beyni və sinirlər kisə daxilində dəri xaricindədir. Əlilliyə səbəb ola biləcək ağır nevroloji pozğunluqlar yaradır. |
Spina Bifidanın Yaranma Səbəbləri və Risk Faktorları
Bu patologiyanın inkişafında həm genetik, həm də ekoloji faktorlar mühüm rol oynayır. Xüsusilə hamiləliyin ilk həftələri bu baxımdan kritikdir.
| Faktor | Təsiri |
|---|---|
| Genetik meyillilik | Ailə tarixində spina bifida və ya sinir borusu qüsuru olanlarda risk daha yüksəkdir. |
| Folat (fol turşusu) çatışmazlığı | Hamiləliyin ilk 3 həftəsində bu vitaminin əskikliyi xəstəliyin başlıca səbəbidir. |
| Xroniki xəstəliklər və dərmanlar | Şəkərli diabet və bəzi antiepileptik dərmanların istifadəsi risk faktorudur. |
| Xarici təsirlər | Ana bətnində inkişaf zamanı kimyəvi zəhərlənmələr və ya yüksək hərarət pozuntulara yol aça bilər. |
Spina Bifidanın Əlamətləri
Xəstəliyin simptomları onun növünə və sinir zədələnməsinin dərəcəsinə görə fərqlənir.
Spina Bifida Occulta (Gizli) Əlamətləri
Bu forma çox vaxt təsadüfi müayinələr zamanı aşkar edilir. Bel nahiyəsində aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Beldə həddindən artıq tüklənmə
- Kiçik çuxur və ya doğuş nişanı
- Dəri altında nəzərə çarpan şişkinlik
Myelomeningosel (Açıq) Əlamətləri
Ən ağır forma olan myelomeningosel, doğuşdan dərhal sonra aydın şəkildə görünür:
- Körpənin belində maye ilə dolu bir kisənin olması
- Ayaqlarda nəzərə çarpan zəiflik, hərəkətsizlik və hisssizlik
- Sidik və nəcis saxlaya bilməmə (nevrogen sidik kisəsi)
- Ayaq deformitələri (çəkmə ayaq, düz pəncə və s.)
- Beyin mayesinin yığılması nəticəsində yaranan hidrosefaliya
Diaqnostika Üsulları
Spina bifida diaqnozu həm hamiləlik dövründə, həm də doğuşdan sonra müxtəlif testlər vasitəsilə qoyula bilər.
Hamiləlik Dövründə (Prenatal) Müayinə
- Alfa-fetoprotein (AFP) testi: Qanda bu maddənin yüksək olması sinir borusu defekti şübhəsini artırır.
- Prenatal ultrasəs və fetal MRT: Dölün onurğa və sinir sistemi strukturunun vizual görüntülənməsini təmin edir.
Doğuşdan Sonra Müayinə
Doğuşdan sonra vəziyyətin ağırlığını qiymətləndirmək üçün MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya) və KT (Kompüter Tomoqrafiyası) vasitəsilə sinir toxuması yoxlanılır. Bundan əlavə, sidik yolları və böyrəklərin vəziyyəti üçün USM müayinəsi aparılır, xəstə nevrologiya və urologiya mütəxəssisləri tərəfindən kompleks şəkildə müayinə edilir.
