Testislərin burulması nədir?
Testis Torsiyasının Səbəbləri
Anadangəlmə anatomik qüsurlar:
Bəzi kişilərdə testislər skrotumda normal sabitliyini qorumaq üçün düzgün mövqeyə malik olmur. Bu vəziyyətə "zəif testikulyar fiksasiya" deyilir.
Fiziki travma:
Qarın və ya qasıq bölgəsinə dəyən zərbə testis torsiyasına səbəb ola bilər.
Hərəkətlər və ya yuxu zamanı burulma:
Əksər hallarda burulma heç bir travma olmadan, ani hərəkət və ya yuxuda baş verə bilər.
Yaş faktoru:
Testis torsiyası əsasən 12-18 yaş arası yeniyetmələrdə müşahidə olunur, lakin hər yaşda baş verə bilər.
Testis Torsiyasının Simptomları
1. Əsas əlamətlər:
Kəskin və qəfil başlayan ağrı:
Skrotumda (testis torbasında) və ya qasıq nahiyəsində hiss edilir.
Şişkinlik və qızartı:
Skrotum şişmiş və qızarmış görünür.
Bulantı və qusma:
Ağrı ilə əlaqəli olaraq baş verə bilər.
Testisin yeri dəyişir:
Təsirlənmiş testis yuxarı qalxır və anormal mövqedə olur.
2. Digər simptomlar:
Qasıq və qarında ağrı.
Testisə toxunulduqda həddindən artıq həssaslıq.
Skrotumda gözəçarpan asimmetriya.
Testis Torsiyasının Təşhisi
Testis torsiyası ciddi bir vəziyyət olduğundan, diaqnoz və müalicə dərhal həyata keçirilməlidir.
Fiziki müayinə:
Həkim testis və skrotumun mövqeyini, həssaslığını və qan dövranını qiymətləndirir.
Görüntüləmə üsulları:
Doppler ultrasəs: Testisə qan axınının azalmasını və ya kəsilməsini təsdiqləmək üçün.
Radionükleid testlər: Nadirdir, lakin qan dövranının qiymətləndirilməsi üçün istifadə edilə bilər.
Laborator testlər:
Adətən lazım deyil, lakin iltihabı istisna etmək üçün istifadə oluna bilər.
Testis Torsiyasının Müalicəsi
Testis torsiyası təcili cərrahi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir.
1. Cərrahi müdaxilə (detorsion və fiksasiya):
Testisin burulmasının açılması (detorsion):
Testis orijinal mövqeyinə qaytarılır və qan axını bərpa edilir.
Testisin fiksasiyası (orxiopeksiya):
Burulmanın təkrarlanmaması üçün hər iki testis skrotuma sabitlənir.
2. Cərrahiyyə müddəti:
6 saatlıq qızıl dövr: İlk 6 saat ərzində qan axını bərpa olunarsa, testisin xilas edilməsi ehtimalı yüksəkdir.
12 saatdan sonra: Zədələnmə riski artır.
24 saatdan sonra: Testisin nekroz (toxuma ölümü) riski yüksək olur və testis çıxarıla bilər.
3. Əgər cərrahiyyə dərhal mümkün deyilsə:
Həkim əllə manipulyasiya edərək testisi müvəqqəti düzəldə bilər, lakin bu, qəti həll yolu deyil.
Testis Torsiyasının Ağırlaşmaları
Müalicə edilməzsə, aşağıdakı problemlər ortaya çıxa bilər:
Testisin nekrozu: Qan axını tamamilə dayandığı üçün testis toxuması ölür.
İnfertillik (sonsuzluq): Bir və ya hər iki testisin itirilməsi reproduktiv funksiyalara təsir edə bilər.
İnfeksiya və ya iltihab: Torsiyadan sonra nekrotik toxumalar infeksiyaya səbəb ola bilər.
Skrotumda qalıcı asimmetriya: Testisin çıxarılması nəticəsində yaranır.
Testis Torsiyasından Qorunma
Testis torsiyası genetik və ya anatomik səbəblərlə əlaqəli ola bilər, buna görə onun tam qarşısını almaq çətindir. Lakin aşağıdakı tədbirlər riski azalda bilər:
Orxiopeksiya: Əgər ailədə testis torsiyası tarixi varsa, cərrahi müdaxilə ilə testislərin fiksasiyası tövsiyə edilə bilər.
Travmalardan çəkinin: Qasıq bölgəsinə dəyən zərbələrdən qorunun.
Simptomları dərhal dəyərləndirin: Testis ağrısı varsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin.
Nəticə
Testis torsiyası ciddi və təcili müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Vaxtında müalicə testisin funksiyasını və sağlamlığını qorumaq üçün vacibdir. Əgər qəfil testis ağrısı, şişkinlik və ya digər əlamətlər hiss edirsinizsə, dərhal tibbi yardıma müraciət edin. Müalicə nə qədər erkən aparılarsa, nəticələr bir o qədər yaxşı olar.