Tiroid xərçəngi nədir? Tiroid xərçənginin simptomları və müalicəsi
Tiroid Xərçənginin Növləri
Tiroid xərçəngi müxtəlif növlərə bölünür:
Papiller tiroid xərçəngi:
Ən çox rast gəlinən növdür (80%-dən çox).
Yavaş inkişaf edir və adətən erkən mərhələdə aşkarlanır.
Follikulyar tiroid xərçəngi:
İkinci ən çox rast gəlinən növdür.
Həddindən artıq yod çatışmazlığı olan bölgələrdə daha çox müşahidə edilir.
Medullar tiroid xərçəngi:
Tiroiddəki C-hüceyrələrindən qaynaqlanır.
İrsi genetik faktorlarla əlaqəli ola bilər.
Anaplastik tiroid xərçəngi:
Nadir və çox aqressivdir.
Müalicəsi çətin olan tiroid xərçəngi növüdür.
Hürtle hüceyrəli xərçəng:
Follikulyar xərçəngin bir alt növüdür.
Tiroid Xərçənginin Səbəbləri və Risk Faktorları
Genetik faktorlar:
Ailədə tiroid xərçəngi və ya genetik xəstəliklər (MEN-2 sindromu) olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Radioterapiya və radiasiya təsiri:
Boyun bölgəsinə tətbiq olunan radiasiya və ya nüvə radiasiyası tiroid xərçənginə səbəb ola bilər.
Yaş və cins:
Qadınlarda daha çox rast gəlinir, adətən 30-50 yaş arasında.
Yod çatışmazlığı:
Follikulyar tiroid xərçəngi ilə əlaqələndirilir.
Tiroid düyünləri:
Hər düyün xərçəng olmasa da, bəzi düyünlər xərçəngli ola bilər.
Tiroid Xərçənginin Simptomları
Tiroid xərçəngi erkən mərhələlərdə çox vaxt simptomlara səbəb olmaz. Lakin irəlilədikcə aşağıdakı əlamətlər ortaya çıxa bilər:
Əsas simptomlar:
Boyunda şişlik və ya düyün:
Boyunda hiss olunan, sərt və hərəkətsiz kütlə.
Səs dəyişiklikləri və ya xırıltı:
Xüsusilə xərçəng səs tellərinə yaxınlaşdıqda.
Udqunma çətinliyi:
Tiroid şişinin böyüməsi ilə əlaqəlidir.
Tənəffüs problemləri:
Böyük kütlələr nəfəs borusuna təzyiq göstərə bilər.
Boyun ağrısı:
Boyun və ya boğazda davamlı ağrı.
İrəliləmiş simptomlar:
Boyundakı limfa düyünlərinin böyüməsi.
Xroniki öskürək (soyuqdəymə olmadan).
Tiroid Xərçənginin Diaqnozu
Diaqnoz üçün müxtəlif üsullardan istifadə edilir:
1. Kliniki müayinə:
Həkim boyundakı kütləni palpasiya edir və simptomları qiymətləndirir.
2. Görüntüləmə üsulları:
Ultrasonoqrafiya: Tiroid düyünlərinin ölçüsü və quruluşunu müəyyən edir.
CT və ya MRT: İrəliləmiş hallarda kütlənin yayılmasını göstərir.
PET skan: Digər orqanlara yayılma varsa.
3. Biopsiya:
İncə iynə aspirasiya biopsiyası (FNA): Şişdən alınan nümunənin mikroskop altında analizi.
4. Laborator testlər:
Tiroglobulin: Xərçəngin təqibində istifadə olunur.
Kalsitonin: Medullar tiroid xərçəngini diaqnoz etmək üçün.
TSH, T3, T4: Tiroid funksiyasını qiymətləndirir.
Tiroid Xərçənginin Müalicəsi
Müalicə xərçəngin növünə, mərhələsinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə fərqlənir:
1. Cərrahi müdaxilə:
Tiroidektomiya: Tiroid vəzi tamamilə çıxarılır.
Hissəvi tiroidektomiya: Tiroidin yalnız zədələnmiş hissəsi çıxarılır.
Limfa düyünlərinin çıxarılması: Xərçəng limfa düyünlərinə yayılıbsa.
2. Radioaktiv yod terapiyası:
Xüsusilə papiller və follikulyar xərçənglər üçün istifadə olunur.
Tiroid qalıqlarını və ya metastazları məhv edir.
3. Radioterapiya:
Anaplastik və ya irəliləmiş tiroid xərçəngi hallarında tətbiq edilir.
4. Tiroglobulin səviyyəsinə nəzarət:
Müalicədən sonra tiroglobulin səviyyəsi izlənilir.
5. Hormon əvəzedici terapiya:
Cərrahiyyədən sonra hormon istehsalını kompensasiya etmək üçün levotiroksin dərmanı.
6. Kimyaterapiya və ya hədəfli terapiya:
Anaplastik və ya yayılmış xərçənglər üçün.
Tiroid Xərçəngindən Qorunma
Tam qarşısını almaq mümkün olmasa da, aşağıdakı tədbirlər riskin azalmasına kömək edə bilər:
Radiasiya mənbələrindən uzaq durun.
Yod balansına diqqət edin:
Yodla zəngin qidalar (dəniz məhsulları, yodlu duz) istehlak edin.
Ailəvi genetik testlər: Genetik meyllilik varsa, həkim nəzarətində olun.
Müntəzəm müayinələr: Boyun bölgəsində dəyişikliklər hiss etdikdə vaxtında həkimə müraciət edin.
Nəticə
Tiroid xərçəngi müalicəsi mümkün olan bir xəstəlikdir, xüsusilə erkən mərhələdə diaqnoz qoyulduqda. Boyunda şişlik, səs dəyişiklikləri və ya udma problemləri kimi əlamətlər müşahidə etdikdə, vaxt itirmədən bir endokrinoloq və ya onkoloqla məsləhətləşin. Müntəzəm müayinələr və vaxtında müdaxilə uzunmüddətli sağlamlıq üçün vacibdir.