Üz ağrısı və uyuşma
Üz ağrısı və uyuşmanın mümkün səbəbləri:
1. Trigeminal nevralgiya:
Trigeminal nevralgiya, trigeminal sinirin (üzdə hissiyyatı təmin edən sinir) zədələnməsi və ya qıcıqlanması nəticəsində meydana gələn şiddətli üz ağrısıdır. Bu ağrı ani, yanıcı və şiddətli xarakter daşıyır və çox vaxt bir tərəfdə baş verir. Trigeminal nevralgiya zamanı üzün hissiyyatında uyuşma və karıncalanma da müşahidə oluna bilər.
2. Beyin insultu (iflic):
Beyində qan dövranının pozulması (insult) üzün müəyyən bir tərəfində uyuşma və ya zəifliyə səbəb ola bilər. Üzün bir tərəfində qəfil hissiyyat itkisi və ya üz əzələlərinin zəifləməsi, insultun əlaməti ola bilər. Bu vəziyyətdə tez tibbi müdaxilə tələb olunur.
3. Multipl skleroz (MS):
Multipl skleroz sinir hüceyrələrinin qoruyucu örtüyünün (miyelin) zədələnməsi ilə xarakterizə olunan bir nevroloji xəstəlikdir. Bu xəstəlik üzdə uyuşma və ya karıncalanma kimi simptomlara səbəb ola bilər. MS xəstələrində bu simptomlar adətən üzün bir tərəfində və ya baş nahiyəsində meydana çıxır.
4. Bell iflici:
Bell iflici, üz sinirinin (fasial sinir) iltihabı və ya qıcıqlanması nəticəsində yaranan bir üz iflicidir. Bu vəziyyətdə üzün bir tərəfi zəifləyir və ya tamamilə hərəkətsiz olur. Üz əzələlərində zəifliklə yanaşı, uyuşma və ağrı da müşahidə edilə bilər. Bell iflici çox vaxt soyuqdəymə və ya virus infeksiyalarından sonra ortaya çıxır.
5. Migren:
Migren bəzən baş ağrısından əvvəl və ya baş ağrısı ilə birlikdə üzdə uyuşma və karıncalanma kimi simptomlarla müşayiət oluna bilər. Bu vəziyyət aura adlanır və baş ağrısı başlamazdan əvvəl meydana gəlir. Migrenin səbəb olduğu üz ağrısı da yaygın simptomdur.
6. Diş problemləri:
Diş infeksiyaları, çənə problemləri və ya dişlərdə olan digər narahatlıqlar üz nahiyəsində ağrı və uyuşma ilə nəticələnə bilər. Məsələn, çənədəki sinir sıxılması və ya diş sinirində infeksiya ağrının üzə yayılmasına səbəb ola bilər. Diş çəkimi və ya digər stomatoloji prosedurlardan sonra da müvəqqəti üz uyuşması yarana bilər.
7. Sinir sıxılması:
Üzdə və ya boyunda olan sinir yollarının sıxılması üz əzələlərində ağrı və hissiyyat itkisinə səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə boyun nahiyəsində olan yırtıqlar və ya sinir köklərinə təzyiq nəticəsində baş verə bilər.
8. Temporal arterit:
Temporal arterit başın və boyun nahiyəsində yerləşən damarların iltihablanması ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir. Bu xəstəlik zamanı başın bir tərəfində ağrı və üz nahiyəsində uyuşma baş verə bilər. Çox vaxt xəstələrdə baş dərisində həssaslıq, gözlərdə görmə problemləri və zəiflik müşahidə edilir.
9. Shingles (Herpes zoster):
Herpes zoster (zona) sinir yolları boyunca ağrılı dəri səpgiləri ilə xarakterizə olunan bir virus infeksiyasıdır. Bu infeksiya üz sinirlərini təsir etdikdə, üz nahiyəsində yanma, ağrı və uyuşma ilə nəticələnə bilər.
10. Görmə sinirinin zədələnməsi:
Optik sinir zədələndikdə (məsələn, optik nevrit), üz nahiyəsində uyuşma və ağrı baş verə bilər. Bu vəziyyət çox vaxt görmə problemləri ilə müşayiət olunur.
Üz ağrısı və uyuşmanın müşayiət oluna biləcəyi simptomlar:
Üz ağrısı və uyuşma təkbaşına müşahidə oluna biləcəyi kimi, digər simptomlarla da birlikdə meydana çıxa bilər. Bu simptomlar aşağıdakılardır:
Başgicəllənmə və ya huşun bulanması
Görmə problemləri (bulanıq görmə, cüt görmə)
Üz əzələlərinin zəifləməsi və ya iflici
Qulaq ağrısı və ya eşitmə problemləri
Üz sinirlərində titrəmə və ya karıncalanma
Çənə və diş ağrıları
Yuxarı və ya aşağı ətraflarda zəiflik
Üz ağrısı və uyuşmanın diaqnozu:
Üz ağrısı və uyuşmanın səbəbini müəyyən etmək üçün həkim xəstənin şikayətlərini və tibbi tarixini dinləyir və müxtəlif müayinələr aparır. Əsas diaqnostik üsullar bunlardır:
Fiziki və nevroloji müayinə:
Həkim üzün hərəkətliliyini, hissiyyatını və reflekslərini yoxlayır. Əzələ zəifliyi və sinir zədələnməsi əlamətləri qiymətləndirilir.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):
Beyin, sinir yolları və üz nahiyəsindəki strukturlarda hər hansı bir zədələnməni və ya anormallığı aşkarlamaq üçün istifadə olunur.
Kompüter tomoqrafiyası (CT):
Beyin, çənə və sinir yollarında zədələnmələri müəyyən etmək üçün istifadə edilir.
Qan testləri:
Bəzi xəstəlikləri (məsələn, infeksiyalar, autoimmun xəstəliklər və ya vitamin çatışmazlığı) müəyyən etmək üçün qan testləri aparılır.
Elektronistagmografiya (ENG) və ya Elektromiyoqrafiya (EMG):
Sinir yollarının və əzələ fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunur. Bu testlər sinir keçiriciliyini və zədələnməni ölçməyə kömək edir.
Üz ağrısı və uyuşmanın müalicəsi:
Müalicə, üz ağrısı və uyuşmanın səbəbindən asılı olaraq fərqlənir. Müalicə aşağıdakılardan ibarət ola bilər:
1. Dərman müalicəsi:
Antiinflamatuar dərmanlar: Sinir iltihabını və ağrını azaltmaq üçün istifadə olunur. Bell iflici və ya trigeminal nevralgiya kimi sinir iltihabları zamanı bu dərmanlar təyin oluna bilər.
Antiepileptik dərmanlar: Trigeminal nevralgiya və ya sinir ağrılarını idarə etmək üçün istifadə edilir.
Antidepresanlar: Xroniki ağrı sindromlarının idarə olunmasında istifadə edilə bilər.
Virus əleyhinə dərmanlar: Herpes zoster (zona) infeksiyasında virusun yayılmasının qarşısını almaq və ağrını yüngülləşdirmək üçün istifadə edilir.
Ağrıkəsicilər: Ağrını yüngülləşdirmək üçün müntəzəm olaraq təyin edilir.
2. Fizioterapiya:
Fizioterapiya üz əzələlərini gücləndirmək və sinir funksiyalarını bərpa etmək üçün faydalıdır, xüsusən də Bell iflici və ya sinir zədələnmələri zamanı.
3. Cərrahi müdaxilə:
Əgər üz ağrısı və uyuşma sinir sıxılması və ya şişlər kimi struktur problemlərdən qaynaqlanırsa, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
4. Psixoterapiya və stressin idarə edilməsi:
Xroniki üz ağrısı və narahatlıqla əlaqəli vəziyyətlərdə psixoloji dəstək və stressin idarə edilməsi ağrıların və simptomların yüngülləşdirilməsinə kömək edə bilər.
Nəticə:
Üz ağrısı və uyuşma, müxtəlif səbəblərdən meydana gələ bilən ciddi simptomlardır və çox vaxt sinir zədələnmələri, vaskulyar problemlər və ya nevroloji xəstəliklərlə əlaqəlidir. Müalicə səbəbə yönəldilmişdir və erkən diaqnoz və müalicə ilə üz sinirləri və funksiyaları bərpa oluna bilər.