Üz yanıqları

Üz yanıqlarının dərəcələri:

Yanıqlar dərinin təsirlənmə dərinliyinə və zədələnmə səviyyəsinə görə dərəcələndirilir:

1. Birinci dərəcəli yanıqlar:

Bu yanıqlar yalnız dəri səthinə təsir edir (epidermis).

Dəri qızarır, həssas və ağrılı ola bilər, lakin qabarcıqlar yoxdur.

Günəş yanıqları birinci dərəcəli yanıqlara misal ola bilər.

Adətən evdə müalicə edilə bilər və bir neçə gün ərzində sağalır.

2. İkinci dərəcəli yanıqlar:

Bu yanıqlar epidermisi və dərinin alt qatını (dermis) təsir edir.

Dəri qızarır, şişir və su dolu qabarcıqlar yaranır.

Yaralar daha dərindir və sağalma müddəti daha uzun ola bilər (2-3 həftə və ya daha çox).

Yaralar düzgün müalicə edilmədikdə izlər qala bilər.

3. Üçüncü dərəcəli yanıqlar:

Bu yanıqlar dərinin bütün qatlarını zədələyir və daha dərin toxumalara (yağ, əzələ, sinir) təsir edə bilər.

Yanmış bölgə ağrısız ola bilər, çünki sinir ucları zədələnmişdir.

Dəri ağ, qara və ya kömürləşmiş görünə bilər.

Üçüncü dərəcəli yanıqlar ciddi tibbi müdaxilə tələb edir və cərrahi əməliyyatlar (məsələn, dəri köçürmə) ilə müalicə edilə bilər.

4. Dördüncü dərəcəli yanıqlar:

Bu, ən ağır yanıq dərəcəsidir və dəri, əzələlər və sümükləri belə zədələyə bilər.

Bu yanıqlar həyati təhlükə yaradır və dərhal təcili tibbi yardım tələb edir.

Üz yanıqlarının səbəbləri:

Üzdə yanıq meydana gəlməsinə səbəb ola biləcək bir çox amil var. Əsas səbəblər bunlardır:

İstilik yanıqları: Qaynar maye, buxar, od və ya isti səthlərlə təmas nəticəsində yaranan yanıqlardır.

Kimyəvi yanıqlar: Güclü turşular və ya qələvilərlə təmasdan qaynaqlanan yanıqlardır (məsələn, təmizləyici maddələr, sənaye kimyəvi maddələri).

Elektrik yanıqları: Elektrik cərəyanının keçməsi nəticəsində yaranan yanıqlardır. Bu yanıqlar bəzən dərinin altındakı toxumalara ciddi ziyan vura bilər.

Radiasiya yanıqları: Rentgen şüalarına və ya radiasiyaya məruz qalmaq nəticəsində meydana gələn yanıqlardır.

Günəş yanıqları: Günəşin ultrabənövşəyi (UV) şüalarına uzun müddət məruz qalmaq birinci və ya ikinci dərəcəli yanıqlara səbəb ola bilər.

Üz yanıqlarının müalicəsi:

Yanıq dərəcəsinə və yaranın ciddiyyətinə görə müalicə fərqli ola bilər. Xüsusilə ikinci dərəcəli və daha ağır yanıqlar üçün həkim nəzarəti vacibdir.

1. Birinci dərəcəli yanıqların müalicəsi:

Soyuq su: Yanmış bölgəni 10-20 dəqiqə ərzində soyuq su altında saxlayın.

Ağrı kəsicilər: İbuprofen və ya asetaminofen kimi ağrı kəsicilər ağrını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.

Nəmləndirici kremlər: Aloe vera kimi sakitləşdirici kremlər dərini nəmləndirmək və sağalmanı sürətləndirmək üçün faydalıdır.

Təmiz saxlamaq: Yaranın təmiz qalmasını təmin etmək infeksiyanın qarşısını almaq üçün vacibdir.

2. İkinci dərəcəli yanıqların müalicəsi:

Soyuq kompres: İlk yardım kimi dərhal yanmış bölgəni soyuq su ilə soyutmaq vacibdir.

Qabarcıqları qorumaq: Qabarcıqları qopartmamaq lazımdır, çünki bu, infeksiya riskini artıra bilər.

Antibiotik məlhəmlər: İnfeksiyanın qarşısını almaq üçün həkim tərəfindən antibiotik kremlər təyin edilə bilər.

Pansuman: Yara steril bir sarğı ilə örtülməlidir.

Ağrı kəsicilər: Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün ağrı kəsici dərmanlar istifadə edilə bilər.

3. Üçüncü və dördüncü dərəcəli yanıqların müalicəsi:

Təcili tibbi yardım: Bu növ yanıqlar həyati təhlükə daşıdığı üçün dərhal təcili tibbi yardım tələb edir.

Dəri köçürmə əməliyyatı: Dərinin tamamilə zədələndiyi hallarda plastik cərrah tərəfindən dəri köçürülməsi tələb oluna bilər.

Reabilitasiya: Üzün hərəkət funksiyaları və görünüşünü bərpa etmək üçün uzunmüddətli fizioterapiya və plastik cərrahiyə prosedurları lazım ola bilər.

Tənəffüs dəstəyi: Üz yanıqları bəzən nəfəs yollarını zədələyə bilər. Belə hallarda tənəffüs dəstəyi lazım ola bilər.

Üz yanıqlarında nə etməli və nə etməməli:

Yanıqlara qarşı ilk yardım göstərərkən bəzi vacib addımlar və ehtiyat tədbirləri var:

Nə etməli:

Yanmış bölgəni soyutmaq: Yanıqdan dərhal sonra yanmış dəriyi soyuq (buzlu deyil) su ilə soyutmaq dərhal ağrını azaltmağa və zədələnmiş toxumanın yayılmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Təmiz bir sarğı tətbiq edin: Yanmış bölgəni təmiz, steril bir sarğı ilə örtmək infeksiyanın qarşısını almağa kömək edər.

Təcili yardım axtarın: Üçüncü və dördüncü dərəcəli yanıqlar dərhal təcili tibbi yardım tələb edir.

Nə etməməli:

Buz istifadə etməyin: Buz dərini daha da zədələyə bilər, ona görə yalnız soyuq su istifadə edilməlidir.

Qabarcıqları qoparmayın: Qabarcıqlar dərini infeksiyalardan qoruyur, buna görə onları qoparmamaq vacibdir.

Yağ və ya krem sürtməyin: Yanıq yaranın üzərinə yağ və ya məlhəm sürtmək, ilkin müdaxilə zamanı tövsiyə edilmir, çünki bu, yanığın daha da pisləşməsinə və infeksiyaya səbəb ola bilər.

Üz yanıqlarının sağalması və kosmetik təsirləri:

Yanıqlar, xüsusilə üz kimi görünən bir sahədə meydana gəldikdə, estetik narahatlıq doğura bilər. Yanıqlar sağaldıqdan sonra dəridə çapıqlar və ya piqmentasiya dəyişiklikləri yarana bilər. Bu hallarda plastik cərrahiyyə, lazer terapiyası və ya digər kosmetik prosedurlar çapıqların görünüşünü azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.

Nəticə:

Üz yanıqları ciddi ola bilər və yanıq dərəcəsindən asılı olaraq təcili tibbi müdaxilə tələb edə bilər. Düzgün və vaxtında müalicə ilə yanıqların sağalması sürətlənə bilər və izlərin qalma riski azaldıla bilər. Xüsusilə ağır yanıqlarda reabilitasiya və kosmetik müalicələr estetik və funksional problemlərin həllinə kömək edə bilər.