Üz yanıqları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Üz Yanıqları və Onların Təsnifatı
Üz yanıqları, dərinin müxtəlif amillərin təsiri nəticəsində zədələnməsi ilə xarakterizə olunan ciddi bir vəziyyətdir. Yanıqlar, dərinin təsirlənmə dərinliyinə və toxumaların zədələnmə səviyyəsinə görə dörd əsas dərəcəyə bölünür. Müalicə metodunun müəyyən edilməsi üçün yanığın dərəcəsini düzgün təyin etmək həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Üz Yanıqlarının Dərəcələri
| Yanıq Dərəcəsi | Təsir Sahəsi | Əsas Əlamətləri |
|---|---|---|
| 1. Dərəcəli | Yalnız epidermis (üst qat) | Qızartı, həssaslıq, ağrı |
| 2. Dərəcəli | Epidermis və dermis (alt qat) | Şişkinlik, su dolu qabarcıqlar |
| 3. Dərəcəli | Dərinin bütün qatları, yağ və əzələ | Ağrısızlıq (sinir zədələnməsi), ağ/qara rəng |
| 4. Dərəcəli | Dəri, əzələ və sümüklər | Kömürləşmə, həyati təhlükə |
- Birinci dərəcəli yanıqlar: Yalnız dərinin səthinə təsir edir. Günəş yanıqları buna ən bariz nümunədir. Adətən ev şəraitində müalicə olunur və bir neçə günə sağalır.
- İkinci dərəcəli yanıqlar: Dərinin alt qatına (dermis) qədər nüfuz edir. Sağalma müddəti 2-3 həftə çəkə bilər və düzgün müalicə edilmədikdə qalıcı izlər buraxa bilər.
- Üçüncü dərəcəli yanıqlar: Sinir ucları zədələndiyi üçün bu yanıqlar çox vaxt ağrısız olur. Dəri kömürləşmiş görünür və mütləq cərrahi müdaxilə (dəri köçürmə) tələb edir.
- Dördüncü dərəcəli yanıqlar: Ən ağır səviyyədir; əzələ və sümükləri zədələyərək həyati təhlükə yaradır. Dərhal təcili tibbi yardım vacibdir.
Üz Yanıqlarının Əsas Səbəbləri
Üzdə yanıq xəsarətlərinin yaranmasına müxtəlif xarici amillər səbəb ola bilər:
- İstilik yanıqları: Od, buxar, qaynar mayelər və ya isti səthlərlə təmas.
- Kimyəvi yanıqlar: Sənaye kimyəvi maddələri, güclü turşular və ya təmizlik vasitələri.
- Elektrik yanıqları: Elektrik cərəyanının toxumalardan keçməsi.
- Radiasiya yanıqları: Rentgen şüaları və ya digər radiasiya mənbələri.
- Günəş yanıqları: Uzun müddət ultrabənövşəyi (UV) şüalara məruz qalma.
Üz Yanıqlarının Müalicə Üsulları
Müalicə prosesi yanığın şiddətinə görə fərqlənir. Xüsusilə ikinci və daha yuxarı dərəcəli yanıqlarda həkim nəzarəti mütləqdir.
Birinci Dərəcəli Yanıqların Müalicəsi
İlk növbədə yanmış bölgə 10-20 dəqiqə ərzində soyuq su altında saxlanılmalıdır. Ağrını azaltmaq üçün ibuprofen və ya asetaminofen tərkibli ağrıkəsicilər, dərini nəmləndirmək üçün isə aloe vera tərkibli kremlər istifadə edilə bilər. Yaranın təmiz saxlanılması infeksiya riskini minimuma endirir.
İkinci Dərəcəli Yanıqların Müalicəsi
Soyuq kompres tətbiq edilməli, lakin yaranan su dolu qabarcıqlar əsla partladılmamalıdır. İnfeksiyadan qorunmaq üçün həkim tərəfindən təyin olunan antibiotik məlhəmlər və steril pansuman tətbiq olunmalıdır.
Üçüncü və Dördüncü Dərəcəli Yanıqların Müalicəsi
Bu növ ağır zədələnmələr dərhal təcili tibbi yardım tələb edir. Müalicə prosesində plastik cərrah tərəfindən dəri köçürmə əməliyyatı, uzunmüddətli reabilitasiya və lazım gəldikdə tənəffüs dəstəyi təmin edilir.
İlk Yardım: Nə Etməli və Nə Etməməli?
Yanığın fəsadlarını azaltmaq üçün düzgün ilk yardım qaydalarına əməl edilməlidir:
Nə etməli:
- Yanmış bölgəni dərhal soyuq (buzlu olmayan) su ilə soyudun.
- Yaranın üzərini təmiz və steril bir sarğı ilə örtün.
- Ağır hallarda vaxt itirmədən təcili yardıma müraciət edin.
Nə etməməli:
- Buz istifadə etməyin: Buz toxumaları daha çox zədələyə bilər.
- Qabarcıqları qoparmayın: Bu, infeksiyaya yol açır.
- Yağ və ya krem sürtməyin: İlkin müdaxilə zamanı yağlı maddələr yanığın pisləşməsinə səbəb ola bilər.
Sağalma Prosesi və Kosmetik Təsirlər
Üz yanıqları sağaldıqdan sonra dəridə çapıqlar (skarlar) və ya piqmentasiya dəyişiklikləri qala bilər. Estetik narahatlıqları aradan qaldırmaq üçün müasir tibbdə lazer terapiyası, plastik cərrahiyyə və müxtəlif kosmetik prosedurlar tətbiq edilir. Vaxtında və peşəkar müdaxilə həm funksional, həm də estetik bərpanın açarıdır.
