Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Bozukluğu
Bədən Dismorfik Bozukluğunun Əlamətləri:
Yeniyetmələrdə BDD-nin başlıca əlamətləri aşağıdakılardır:
Öz görünüşü ilə bağlı həddindən artıq narahatlıq:
Yeniyetmə, öz bədəninin və ya üzünün müəyyən hissələrini (məsələn, burnunu, dəriyi, gözlərini) çox diqqətlə izləyir və bu sahələrdə "qüsurlar" gördüyünü düşünür.
Qüsurları düzəltmək üçün daimi cəhdlər:
Öz görünüşünü "düzəltmək" üçün davamlı olaraq makyaj etmək, paltarları dəyişdirmək və ya estetik əməliyyatlar barədə düşünmək. Bəzi hallarda yeniyetmələr plastik cərrahiyə müraciət edirlər.
Sosial vəziyyətlərdən qaçma:
Öz görünüşü haqqında narahatlıq səbəbilə yeniyetmələr ictimai yerdən qaçmağa, fotoşəkil çəkməkdən, aynadan baxmaqdan və ya sosial fəaliyyətlərdən çəkinməyə meyllidir.
Təkrarlanan davranışlar:
Aynada özünü yoxlama və ya sosial media vasitəsilə özünün fiziki görünüşünü qarşılaşdırmaq kimi təkrarlanan davranışlar inkişaf edə bilər.
Əlavə narahatlıq və depressiya:
BDD ilə bağlı həddindən artıq narahatlıq, depressiya, anksiyete və ya obsessiv-kompulsiv davranışlar kimi psixoloji pozğunluqlara yol aça bilər.
Yersiz təhqir və özünə qarşı sərt tənqid:
Yeniyetmə özünü çirkin, gözdən düşmüş və ya aşağılıq hissləri ilə qiymətləndirir. Həddindən artıq özünə tənqid etmə, özünə qarşı həddindən artıq sərt və mənfi yanaşma ola bilər.
Bədən Dismorfik Bozukluğunun Səbəbləri:
Bədən Dismorfik Bozukluğunun dəqiq səbəbləri hələ tam olaraq anlaşılmamışdır, lakin bir neçə amilin bu bozukluğun inkişafına təsir etdiyi düşünülür:
Genetik amillər:
Araşdırmalar göstərir ki, BDD ilə bağlı pozğunluqların inkişafında irsi faktorların rolu ola bilər. Ailə üzvlərində bu pozuntuya rast gəlmək, digər fərdlər üçün risk faktoru ola bilər.
Sosial və Mədəni Təsirlər:
Gözəllik standartları və sosial mediada tez-tez qarşılaşılan "ideal bədən tipi" anlayışı, yeniyetmələri bədənləri ilə əlaqəli narahatlıq və komplekslərə yönəldə bilər. Gənclər, bəzən mətbuat və sosial media vasitəsilə “ideal” görünüşə sahib olmağı düşünürlər.
Psixoloji faktorlar:
Aşağı özünə inam, güvən problemləri və ya uşaqlıqda yaşanmış traumatik təcrübələr (zorakılıq, təhqir, məzələnmə) BDD-nin inkişafına yol aça bilər.
Şəxsi xüsusiyyətlər:
Obsesif-kompulsiv davranışları olan, özünü daimi olaraq tənqid edən və ya yüksək mükafat gözləyən şəxsiyyətlərdə bu bozukluğun inkişaf ehtimalı yüksək ola bilər.
Bədən Dismorfik Bozukluğunun Müalicəsi:
BDD, psixoloji bir vəziyyət olduğu üçün terapiya və mütəxəssis yardımı ilə müalicə edilir. Müalicə prosesində aşağıdakı yanaşmalar faydalıdır:
Koqnitiv-Davranış Terapiyası (KDT):
KDT, BDD-ni müalicə etməkdə ən təsirli üsul kimi qəbul edilir. Bu terapiya, uşağın öz bədəninə və görünüşünə dair mənfi düşüncələrini dəyişdirməyə və daha realist baxış açısı inkişaf etdirməyə kömək edir.
KDT, obsesif düşüncələri və zərərli davranışları aşmağa kömək edir və uşağa daha müsbət öz-şəxsiyyət imici qurmalarını təşviq edir.
Dərman müalicəsi:
Antidepresanlar və anxiolitik dərmanlar BDD-nin müalicəsində istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar, depressiya, narahatlıq və obsesif düşüncələrin azaldılmasına kömək edir.
Sosial dəstək və ailə terapiyası:
Yeniyetmələrdə BDD-nin müalicəsində ailə və dostların dəstəyi çox vacibdir. Ailə, uşağın müalicəyə yanaşmasını dəstəkləməli və ona müsbət dəyişikliklərdə kömək etməlidir.
Sosial fəaliyyətlər və qrup terapiyası, uşağın sosial bacarıqlarını və özünə inamını artırmağa kömək edir.
Bədən imicini yaxşılaşdırmaq:
Yeniyetmələrə öz bədənlərini olduğu kimi qəbul etmələri və müsbət bir baxış açısı inkişaf etdirmələri təşviq edilməlidir. Bu, öz bədənlərinə hörmət etməyə və xoşbəxt olmağa kömək edir.
Bədən Dismorfik Bozukluğu ilə Bağlı Tövsiyələr:
Sosial Media İstifadəsini Nəzarət Etmək:
Yeniyetmələr sosial media vasitəsilə özlərini başqaları ilə müqayisə etməkdən qaçınmalı və bu platformalarda ideal bədən şəkillərindən təsirlənməməlidir.
Özünə Baxışa Müsbət Yanaşmaq:
Uşağa öz bədənini sevən və qəbul edən bir yanaşma inkişaf etdirməyi öyrətmək vacibdir. Bədən müsbətliyi təlimi, özünü bəyənmək və qəbul etmək bacarıqlarını gücləndirə bilər.
Peşəkar Yardım Almaq:
Yeniyetmələrdə BDD əlamətləri varsa, psixoloq və ya psixiatr ilə müalicə mütləqdir. Həkimlər, fərdi və ya qrup terapiyasını təklif edə bilərlər.
Nəticə:
Bədən Dismorfik Bozukluğu (BDD), yeniyetmələrdə bədənin fiziki görünüşü ilə bağlı həddindən artıq narahatlıq və narazılığa səbəb olan ciddi bir vəziyyətdir. Bu pozuntu, psixoloji müalicə və dəstək ilə idarə edilə bilər. Müalicə prosesi, uşağın özünə inamını artırmaq, müsbət bədən imicini inkişaf etdirmək və müvafiq psixoterapiya ilə bağlı olmalıdır. Yeniyetmələrə müsbət sosial dəstək, ailə yardımı və peşəkar kömək, BDD ilə mübarizədə əsas rol oynayır.