Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Bozukluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Bədən Dismorfik Bozukluğu Nədir?
Bədən Dismorfik Bozukluğu (BDD), xüsusilə yeniyetməlik dövründə ortaya çıxan, fərdin öz fiziki görünüşündəki xəyali və ya çox kiçik bir qüsuru həddindən artıq böyüdərək zehni bir obsesiyaya çevirməsidir. Bu vəziyyət fərdin gündəlik həyatına, sosial münasibətlərinə və ümumi psixoloji sağlamlığına ciddi mənfi təsirlər göstərir.
Bədən Dismorfik Bozukluğunun Əlamətləri
Yeniyetmələrdə BDD-nin müəyyən edilməsi üçün aşağıdakı əsas əlamətlərə diqqət yetirilməlidir:
- Görünüşlə Bağlı Həddindən Artıq Narahatlıq: Yeniyetmə, bədəninin və ya üzünün müəyyən hissələrini (burun, dəri, gözlər və s.) davamlı izləyir və burada qeyri-real qüsurlar olduğunu düşünür.
- Qüsurları Düzəltmə Cəhdləri: Görünüşü "düzəltmək" üçün daimi makiyaj etmək, tez-tez paltar dəyişdirmək və ya estetik əməliyyatlar barədə düşünmək. Bəzi hallarda birbaşa plastik cərrahiyə müraciət edilir.
- Sosial İzolyasiya: Görünüşü ilə bağlı narahatlıq səbəbindən ictimai yerlərdən qaçmaq, fotoşəkil çəkdirməmək və ya aynaya baxmaqdan çəkinmək.
- Təkrarlanan Davranışlar: Aynada özünü yoxlama və ya sosial media vasitəsilə fiziki görünüşünü başqaları ilə müqayisə etmək kimi vərdişlər.
- Psixoloji Gərginlik: BDD ilə bağlı yaranan narahatlıq; depressiya, anksiyete və ya obsesiv-kompulsiv davranışlara yol aça bilər.
- Sərt Özünütənqid: Yeniyetmənin özünü çirkin və ya aşağılıq hissi ilə qiymətləndirməsi, özünə qarşı mənfi yanaşma sərgiləməsi.
BDD-nin İnkişafına Təsir Edən Səbəblər
Bədən Dismorfik Bozukluğunun dəqiq səbəbləri tam bilinməsə də, inkişafında bir neçə mühüm amil rol oynayır:
| Amil Kateqoriyası | Təsviri |
|---|---|
| Genetik Amillər | Ailə üzvlərində oxşar pozuntuların olması risk faktorudur. |
| Sosial və Mədəni Təsirlər | Media və sosial mediadakı "ideal bədən" standartlarının yaratdığı təzyiq. |
| Psixoloji Faktorlar | Aşağı özünəinam və ya uşaqlıqda yaşanmış travmalar (təhqir, zorakılıq). |
| Şəxsi Xüsusiyyətlər | Obsesiv-kompulsiv meyillər və mükəmməlliyyətçi şəxsiyyət tipi. |
Bədən Dismorfik Bozukluğunun Müalicə Üsulları
BDD peşəkar yanaşma tələb edən psixoloji bir vəziyyətdir. Müalicə prosesində aşağıdakı metodlar effektivdir:
1. Koqnitiv-Davranış Terapiyası (KDT)
KDT, BDD müalicəsində ən təsirli üsul hesab olunur. Bu terapiya yeniyetmənin mənfi düşüncələrini dəyişərək daha realist baxış açısı qazanmasına kömək edir. Obsesiv düşüncələri aşmaq və müsbət öz-şəxsiyyət imici qurmaq üçün tətbiq edilir.
2. Dərman Müalicəsi
Narahatlıq, depressiya və obsesiv düşüncələrin intensivliyini azaltmaq məqsədilə mütəxəssis tərəfindən antidepresanlar və anxiolitik dərmanlar təyin edilə bilər.
3. Sosial Dəstək və Ailə Terapiyası
Ailənin dəstəyi müalicənin uğurunda həlledici rol oynayır. Qrup terapiyaları və sosial fəaliyyətlər yeniyetmənin özünə inamını bərpa etməyə xidmət edir.
BDD ilə Mübarizə Üçün Tövsiyələr
- Sosial Media Nəzarəti: Yeniyetmələr özlərini başqaları ilə müqayisə etməkdən və idealizə edilmiş şəkillərin təsirindən qorunmalıdır.
- Müsbət Bədən İmicinin Təşviqi: Bədəni olduğu kimi qəbul etmək və bədən müsbətliyi (body positivity) anlayışını inkişaf etdirmək vacibdir.
- Peşəkar Yardım: Əlamətlər müşahidə edildikdə vaxt itirmədən bir psixoloq və ya psixiatr ilə məsləhətləşmək mütləqdir.
Nəticə
Bədən Dismorfik Bozukluğu, yeniyetmələrin həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salan bir vəziyyətdir. Lakin düzgün psixoterapiya, ailə dəstəyi və peşəkar tibbi yardım ilə bu pozuntunu idarə etmək və müsbət bir bədən imici qazanmaq mümkündür.
