Diqqət Çatışmazlığı və Hiperaktivlik Pozğunluğu (DÇHP) olan Uşaqlar və Sinif Mühitində İdarəetmə
DÇHP olan Uşaqların Sinifdə Ümumi Xüsusiyyətləri
🔸 Uzun müddət diqqəti bir yerə cəmləyə bilməmək
🔸 Yerində sakit oturmaqda çətinlik, daim hərəkət ehtiyacı
🔸 Tapşırıqları yarımçıq buraxmaq və ya tez tələsik etmək
🔸 Söz kəsmək və ya impulsiv cavablar vermək
🔸 Tapşırıqları təkrarlanan şəkildə unutmaq
🔸 Tez distraksiyaya (yayındırılmağa) məruz qalmaq
Sinif Mühitində İdarəetmə Strategiyaları
1. Struktur və qaydaları aydınlaşdırmaq
✅ Gündəlik cədvəl və sinif qaydalarını vizual olaraq lövhədə və ya divarda göstərmək
✅ Tapşırıqları qısa və konkret izah etmək, uzun təlimatlardan çəkinmək
2. Qısa fasilələrlə öyrənmə
✅ Qısa intervallarla tədris və istirahət fasilələri təyin edin (məs., hər 20-30 dəqiqədən sonra 5 dəqiqə hərəkət imkanı).
3. Oturma planı
✅ DÇHP olan uşağı lövhəyə və müəllimə yaxın bir yerə oturtmaq
✅ Yayındırıcı faktorları az olan bir mühitdə yerləşdirmək (məsələn, pəncərə və qapıdan uzaqda)
4. Pozitiv gücləndirmə
✅ Kiçik nailiyyətlərdə belə müsbət rəy və təşviq vermək
✅ Mükafat və ulduz sistemləri ilə motivasiyanı artırmaq
5. Vərdiş yaratmaq
✅ Tapşırıqları və vəzifələri həmişə eyni strukturda təqdim etmək
✅ Rutinlərin dəyişkənliyini minimumda saxlamaq
6. Fərdi tapşırıq və fərqli üsullardan istifadə
✅ DÇHP olan uşaqlar üçün çox vizual və praktiki öyrənmə metodları hazırlamaq (rəngli kartlar, qrafiklər, oyunlar)
✅ Yazı və oxu işlərini daha qısa bloklara bölmək
7. Hərəkət ehtiyacını qarşılayan fəaliyyətlər
✅ Sakitləşdirici və diqqət artırıcı qısa fiziki məşqlər və sinif içi hərəkətlər tətbiq etmək
✅ Dərs zamanı "hərəkətli tapşırıqlar" (məsələn, material toplamaq və ya yazı lövhəsinə çıxmaq) vermək
8. Səbir və fərdi yanaşma
✅ İstənilən davranış problemlərində şəxsi qınaq yerinə davranışı təhlil etmək
✅ Uşağın həddindən artıq hiperaktivliyinə qarşı empatik və anlayışlı olmaq
Müəllimlər üçün əlavə tövsiyə
✨ DÇHP olan uşaqlar çox zaman niyyətlərinin pis olmadığını, sadəcə impulsiv və emosional reaksiyalar verdiklərini unutmamaq vacibdir.
✨ Ailə ilə əməkdaşlıq və məktəb psixoloqu ilə koordinasiya prosesi gücləndirir.
Sonda
DÇHP olan uşaqlar sinifdə fərqli ehtiyaclara sahib ola bilər, lakin düzgün idarəetmə və uyğun strategiyalarla onların öyrənmə potensialını tam inkişaf etdirmək mümkündür.