Diqqət Çatışmazlığı və Hiperaktivlik Pozğunluğu (DÇHP) olan Uşaqlar və Sinif Mühitində İdarəetmə

DÇHP olan Uşaqların Sinif Mühitində Davranış Xüsusiyyətləri

Diqqət Çatışmazlığı və Hiperaktivlik Pozuntusu (DÇHP) olan uşaqların sinif mühitində nümayiş etdirdiyi davranışlar, həm təlim prosesinə, həm də sosial adaptasiyaya birbaşa təsir göstərir. Bu uşaqlar üçün xarakterik olan ümumi xüsusiyyətlər, onların öyrənmə ehtiyaclarını anlamaq baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Sinif daxilində müşahidə olunan əsas DÇHP əlamətləri aşağıdakılardır:

• Uzun müddət diqqəti bir yerə cəmləyə bilməmək və fokusun tez dağılması.
• Yerində sakit oturmaqda çətinlik çəkmək və daim hərəkət ehtiyacı hiss etmək.
• Verilən tapşırıqları yarımçıq buraxmaq və ya keyfiyyətə önəm vermədən tələsik yerinə yetirmək.
• Başqalarının sözünü kəsmək və ya sual tamamlanmadan impulsiv cavablar vermək.
• Gündəlik tapşırıqları və məsuliyyətləri təkrarlanan şəkildə unutmaq.
• Ətrafdakı kiçik stimullara qarşı həssas olmaq və tez distraksiyaya (yayındırılmağa) məruz qalmaq.

Sinif Mühitində Effektiv İdarəetmə Strategiyaları

DÇHP olan uşaqların akademik uğurunu artırmaq və sinif nizamını qorumaq üçün müəllimlər tərəfindən tətbiq edilən idarəetmə strategiyaları həlledici rol oynayır. Bu strategiyalar uşağın özünü daha rahat hiss etməsinə və dərslərə daha yaxşı adaptasiya olmasına kömək edir.

1. Struktur və Qaydaların Aydınlaşdırılması

Sinif daxilində nizam-intizamı təmin etmək üçün gündəlik cədvəl və qaydalar vizual şəkildə lövhədə və ya divarda nümayiş etdirilməlidir. Tapşırıqlar izah edilərkən uzun təlimatlardan qaçılmalı, izahatlar mümkün qədər qısa və konkret olmalıdır.

2. Qısa Fasilələrlə Öyrənmə Metodu

Tədris prosesi qısa intervallarla təşkil edilməlidir. Məsələn, hər 20-30 dəqiqəlik dərs müddətindən sonra uşağa 5 dəqiqəlik hərəkət imkanı və istirahət fasiləsi verilməsi diqqətin yenidən toplanmasına kömək edir.

3. Strateji Oturma Planı

DÇHP olan şagirdlərin oturma yeri diqqətlə seçilməlidir. Uşağı müəllimə və lövhəyə yaxın bir yerdə oturtmaq nəzarəti asanlaşdırır. Eyni zamanda, pəncərə və qapı kimi yayındırıcı faktorlardan uzaq bir mühit təmin edilməlidir.

4. Pozitiv Gücləndirmə və Motivasiya

Uşağın göstərdiyi kiçik nailiyyətlər belə diqqətdən kənarda qalmamalı, onlara mütəmadi olaraq müsbət rəy və təşviq verilməlidir. Motivasiyanı yüksək tutmaq üçün mükafat və ulduz sistemlərindən istifadə edilməsi tövsiyə olunur.

5. Rutin və Vərdişlərin Yaradılması

Tapşırıqlar və vəzifələr həmişə eyni struktur daxilində təqdim edilməlidir. Sinif daxili rutinlərin dəyişkənliyini minimumda saxlamaq, uşağın nə edəcəyini əvvəlcədən bilməsini təmin edərək narahatlığı azaldır.

6. Fərdi Yanaşma və Vizual Metodlar

DÇHP olan uşaqlar üçün vizual və praktiki öyrənmə metodları (rəngli kartlar, qrafiklər, oyunlar) hazırlanmalıdır. Yazı və oxu işləri daha asan mənimsənilməsi üçün qısa bloklara bölünməlidir.

7. Hərəkət Ehtiyacının Qarşılanması

Sinif daxilində sakitləşdirici və diqqət artırıcı qısa fiziki məşqlər tətbiq edilməlidir. Dərs zamanı uşağa material toplamaq və ya yazı lövhəsinə çıxmaq kimi "hərəkətli tapşırıqlar" vermək onun fiziki enerjisini müsbətə yönəldir.

8. Səbir və Empatik Yanaşma

Davranış problemləri yarandıqda, bunu şəxsi qınaq obyektinə çevirmək əvəzinə, davranışın kökündə duran səbəblər təhlil edilməlidir. Müəllim uşağın hiperaktivliyinə qarşı hər zaman empatik və anlayışlı olmalıdır.

Müəllimlər üçün Əlavə Tövsiyələr

Nəticə etibarilə, DÇHP olan uşaqlar sinifdə fərqli yanaşmalara ehtiyac duya bilərlər. Lakin düzgün idarəetmə və uyğun strategiyaların tətbiqi ilə onların öyrənmə potensialını tam şəkildə inkişaf etdirmək mümkündür.