Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğu

Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğunun əlamətləri:

ODD diaqnozu olan uşaqlarda və yeniyetmələrdə aşağıdakı davranışlar müşahidə edilə bilər:

1. İnadkarlıq və mübahisə etmək:

Uşaqlar tez-tez böyüklərlə mübahisə edir, onlara qarşı çıxır və onların qaydalarına qarşı gəlir. Onlar böyüklərin verdiyi təlimatları dinləməkdən imtina edir və qəsdən qaydalara riayət etmirlər.

2. Avtoritetə qarşı müqavimət:

Müəllimlər, valideynlər və ya digər avtoritet şəxslərə qarşı davamlı olaraq qarşıdurma və itaətsizlik göstərirlər. Bu, məktəbdə, evdə və ictimai yerlərdə problemlərə səbəb ola bilər.

3. Düşmənçilik və qıcıqlanma:

Uşaqlar tez-tez asanlıqla qıcıqlanır və başqalarına qarşı düşmən münasibət bəsləyirlər. Onlar qəsdən başqalarını incitmək və ya qıcıqlandırmaq üçün davranışlarda bulunurlar.

4. Başqalarını günahlandırmaq:

Uşaqlar öz səhvləri və ya davranışlarına görə məsuliyyət qəbul etmir, bunun əvəzinə başqalarını günahlandırırlar. Bu, həm evdə, həm də məktəbdə problemlərin davam etməsinə səbəb ola bilər.

5. Kin saxlamaq və intiqamçı olmaq:

ODD olan uşaqlar tez-tez kin saxlayır və qəsdən başqalarına zərər verməyə çalışır. Onlar intiqam hissi ilə hərəkət edə bilirlər və başqalarına qarşı aqressiv davranışlar göstərirlər.

Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğunun səbəbləri:

ODD-nin dəqiq səbəbləri tam olaraq aydın deyil, lakin bir sıra amillər bu pozğunluğun inkişafına təsir edə bilər:

1. Genetik amillər:

Valideynlərində və ya ailə üzvlərində davranış pozğunluqları olan uşaqlarda ODD inkişaf riski daha yüksəkdir. Genetik meyllilik bu vəziyyətin inkişafında rol oynaya bilər.

2. Bioloji amillər:

Beyindəki bəzi kimyəvi maddələrin (məsələn, serotonin) balanssızlığı uşağın emosional tənzimləmə və davranışlarına təsir göstərə bilər. Bu, ODD-nin inkişafına səbəb ola bilər.

3. Psixososial amillər:

Ailə içi münaqişələr, valideynlik tərzi və uşağın həyatındakı stresli hadisələr də bu pozğunluğun yaranmasına təsir edə bilər. Çox sərt və ya çox icazəverici valideynlik tərzi, habelə evdəki münaqişələr uşağın davranış problemlərinə səbəb ola bilər.

4. Ətraf mühit amilləri:

Uşağın sosial mühitindəki problemlər, məktəbdə baş verən çətinliklər və ya uşağın dostları ilə yaşadığı problemlər də bu pozğunluğun inkişafına təsir göstərə bilər.

Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğunun diaqnozu:

ODD-nin diaqnozu adətən uşağın davranışlarını müşahidə edən psixoloq və ya psixiatr tərəfindən qoyulur. Diaqnoz prosesində aşağıdakı məqamlar nəzərə alınır:

Simptomların müddəti: ODD diaqnozu qoyulması üçün bu davranışlar ən azı 6 ay davam etməli və uşağın gündəlik həyatını əhəmiyyətli dərəcədə təsir etməlidir.

Simptomların intensivliyi: Uşağın davranışları yaşıdlarına nisbətən daha ciddi və tez-tez baş verirsə, bu, ODD-yə işarə ola bilər.

Davranışların sosial və ailə mühitində təsiri: Uşağın məktəb, ailə və ya sosial mühitdə yaşadığı problemlər ODD diaqnozunun qoyulmasına kömək edə bilər.

Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğunun müalicəsi:

ODD-nin müalicəsi uşağın davranışlarını tənzimləmək və sosial mühitdə daha yaxşı uyğunlaşmasını təmin etmək üçün bir neçə fərqli üsuldan ibarətdir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. Davranış terapiyası:

Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT) uşağın mənfi düşüncə və davranış modellərini dəyişdirməyə yönəldilir. Uşaq bu terapiya vasitəsilə öz davranışlarının nəticələrini anlamağı və daha uyğun davranışlar göstərməyi öyrənir.

2. Ailə terapiyası:

Ailə terapiyası valideynlərə uşağın davranışlarını idarə etmək üçün effektiv strategiyalar öyrədir və valideyn-uşaq münasibətlərini yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu terapiya zamanı valideynlər uşağa necə sərhədlər qoymağı və müsbət davranışları necə təşviq etməyi öyrənirlər.

3. Sosial bacarıqların inkişaf etdirilməsi:

Sosial bacarıqlar terapiyası uşağın başqaları ilə daha yaxşı münasibət qurmasını və sosial situasiyalara daha uyğun şəkildə cavab verməsini öyrədir. Bu, uşağın dostları və müəllimləri ilə olan münasibətlərini yaxşılaşdırmağa kömək edir.

4. Məktəb əsaslı müdaxilələr:

Müəllimlər də uşağın davranışlarını idarə etməyə kömək edə bilər. Məktəbdə müəyyən qaydalar və davranış modelləri uşağın sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmək və sinifdəki uyğun olmayan davranışları azaltmaq məqsədilə tətbiq edilir.

5. Dərman müalicəsi:

Daha ağır hallarda və ya uşağın başqa psixi sağlamlıq problemləri də varsa (məsələn, diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozğunluğu – ADHD), dərman müalicəsi təyin edilə bilər. Dərmanlar uşağın qıcıqlanmasını və impulsiv davranışlarını idarə etməyə kömək edə bilər.

Valideynlər üçün strategiyalar:

ODD olan uşaqların valideynləri üçün düzgün yanaşma uşağın davranışlarının idarə olunmasında böyük əhəmiyyət daşıyır. Valideynlərə tövsiyə olunan bəzi strategiyalar bunlardır:

Davamlı və ardıcıl sərhədlər qoymaq: Uşağa aydın qaydalar və sərhədlər qoymaq və bu qaydalara uyğun olmayan davranışların nəticələrini göstərmək vacibdir. Uşaq ardıcıl sərhədlərlə qarşılaşdıqda, qaydalara riayət etməyi öyrənir.

Müsbət davranışları təşviq etmək: Uşağın müsbət davranışlarını mükafatlandırmaq və onları təşviq etmək uşağın düzgün davranış modellərini gücləndirir.

Stres və qəzəblə düzgün şəkildə mübarizə aparmaq: Uşağın qəzəb və qıcıqlanma hallarında onu sakitləşdirmək və streslə mübarizə bacarıqlarını öyrətmək vacibdir.

Ailə daxilində münaqişələrin idarə edilməsi: Ailə daxilindəki münaqişələr və stressin idarə edilməsi uşağın davranış problemlərinin azaldılmasına kömək edə bilər. Sakit və dəstəkləyici bir ev mühiti ODD olan uşaqlar üçün vacibdir.

Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğunun nəticələri:

Müalicə edilmədikdə ODD uşağın sosial, akademik və emosional inkişafına ciddi təsir göstərə bilər. Bu pozğunluq uzunmüddətli davranış problemlərinə və antisocial davranışların inkişafına gətirib çıxara bilər. Erkən müdaxilə və düzgün müalicə ilə uşağın davranışlarını idarə etmək mümkündür və onun həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün uğurlu nəticələr əldə edilə bilər.

Nəticə:

Müxalifətə qarşı müqavimət pozğunluğu uşaqlar və yeniyetmələr arasında yayılmış davranış pozğunluğudur və ciddi sosial və emosional problemlərə yol aça bilər. Valideynlərin və müəllimlərin uşağın davranışlarını erkən mərhələdə tanıması və düzgün dəstək verməsi vacibdir. Davranış terapiyası, ailə dəstəyi və məktəb əsaslı müdaxilələrlə ODD idarə oluna bilər və uşağın sosial uyğunlaşmasını təmin etmək mümkün ola bilər.