Şəxsiyyət pozğunluqları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Şəxsiyyət Pozğunluqları və Onların Təsnifatı
Şəxsiyyət pozğunluqları, Ümumi Psixiatriya Xəstəlikləri sinifində yer alan və fərdin daxili dünyasını, davranışlarını və sosial adaptasiyasını dərindən təsir edən vəziyyətlərdir. Bu pozğunluqlar tibbi ədəbiyyatda dörd əsas kateqoriyaya (tipə) bölünərək tədqiq edilir. Hər bir qrup, özünəməxsus simptomlar və davranış modelləri ilə xarakterizə olunur.
1. A Qrupu Şəxsiyyət Pozğunluqları
Bu qrupa daxil olan pozğunluqlar əsasən sosial əlaqələrdə qəribəlik və qeyri-adi davranışlarla özünü büruzə verir. A qrupu daxilində üç əsas növ fərqləndirilir:
Paranoik Şəxsiyyət Pozğunluğu
Bu vəziyyətdən əziyyət çəkən insanlar özlərini daima təhdid altında hiss edirlər. Onlarda yüksək dərəcədə etibarsızlıq, şübhəçilik və qəribə düşüncə formaları müşahidə olunur. Ətrafdakı insanların xoşniyyətli davranışlarını belə təhqiredici və ya düşməncəsinə qəbul edirlər ki, bu da şəxsin sosial izolyasiyasına səbəb olur.
Şizoid Şəxsiyyət Pozğunluğu
Bu fərdlər sosial əlaqələrdən və emosional yaxınlıqdan şüurlu şəkildə uzaq dururlar. Sosial münasibətlərə qarşı marağın aşağı olması, hissiz və soyuq davranışlar əsas əlamətlərdir. Bu insanlar gözlə görülən bir təcrid vəziyyətində yaşamağa və sosial təkliyə meyillidirlər.
Şizotipal Şəxsiyyət Pozğunluğu
Çox qəribə düşüncələr, anormal inanclar və diqqətçəkən davranışlarla xarakterizə olunur. Şəxslər özlərinin özəl qabiliyyətlərə malik olduqlarını və ya böyük təhdidlərlə üz-üzə qaldıqlarını düşünə bilərlər. Sosial əlaqələri adətən soyuqdur və davranışlarında ciddi qəribəliklər nümayiş etdirirlər.
2. B Qrupu Şəxsiyyət Pozğunluqları
B qrupu, daha çox emosional qeyri-sabitlik və impulsiv davranışları əhatə edən pozğunluqlar toplusudur:
- Histerik Şəxsiyyət Pozğunluğu: Daim diqqət mərkəzində olmaq istəyi və güclü emosional reaksiyalarla tanınır. Bu şəxslər cəlbedici görünmək üçün dramatik davranışlar sərgiləyirlər.
- Antisosial Şəxsiyyət Pozğunluğu: Başqalarının hüquqlarına və sosial qaydalara hörmətsizlik əsasdır. Manipulyasiya, aldatma və aqressivlik ön plandadır. Adətən uşaq yaşlarında başlayır və genetik amillər rol oynaya bilər.
- Narsisistik Şəxsiyyət Pozğunluğu: Şəxsin özünü həddindən artıq əhəmiyyətli və üstün görməsi vəziyyətidir. Empatiya eksikliyi və davamlı təqdir olunma ehtiyacı ilə xarakterizə olunur.
- Borderline (Sərhəd) Şəxsiyyət Pozğunluğu: Sabit olmayan emosiyalar, aşağı özünə hörmət və impulsiv davranışlar müşahidə olunur. Bu pozğunluq özünə zərər vermə və ya intihar cəhdləri ilə əlaqələndirilə bilər.
3. C Qrupu Şəxsiyyət Pozğunluqları
Bu qrupdakı pozğunluqlar daha çox narahatlıq, gərginlik və daxili mübarizə hissi ilə bağlıdır:
| Pozğunluq Növü | Əsas Xüsusiyyətləri |
|---|---|
| Qaçınma Pozğunluğu | Tənqidə həssaslıq, sosial izolyasiya və özünə inamsızlıq. |
| Asılı Pozğunluq | Qərar verməkdə çətinlik, başqalarına tam asılılıq və özünü təsdiq etməmək. |
| Obsesif-Kompulsiv | Həddindən artıq mükəmməllikçilik, nəzarət istəyi və qaydalara bağlılıq. |
Obsesif-Kompulsiv Şəxsiyyət Pozğunluğu Haqqında Qeyd
Bu şəxslər hər şeyin mükəmməl olması üçün hər şeyi nəzarətdə saxlamağa çalışırlar. Lakin bu mükəmməllik istəyi, onların sosial əlaqələrini inkişaf etdirmələrinə və həyatlarını sağlam şəkildə idarə etmələrinə maneə törədir.
Şəxsiyyət Pozğunluqlarının Müalicə Metodları
Şəxsiyyət pozğunluqlarının müalicəsi mümkündür və bu prosesdə bir neçə effektiv yanaşma tətbiq edilir. Müalicənin əsas məqsədi şəxsin davranışlarını müsbətə doğru dəyişdirmək və sosial əlaqələrini gücləndirməkdir.
- Psixoterapiya: Fərdi xüsusiyyətlərə uyğun yanaşmalar tətbiq edilir.
- Bilişsel Davranış Terapiyası (CBT): Düşüncə və davranış modellərinin yenidən qurulması.
- Dərman Terapiyası: Simptomların idarə olunması üçün həkim nəzarəti ilə tətbiq edilir.
Nəticə
Şəxsiyyət pozğunluqları, fərdin həyat keyfiyyətini və sosial münasibətlərini mənfi təsir edən uzunmüddətli vəziyyətlərdir. Müalicə prosesi zaman tələb etsə də, doğru psixoterapiya və sosial dəstək sayəsində bu pozğunluqların idarə edilməsi və xəstələrin həyat keyfiyyətinin artırılması tamamilə mümkündür.
