Sinə boşluğunda maye toplanması

Plevral Efüzyonun Səbəbləri

Plevral efüzyon müxtəlif tibbi problemlər nəticəsində meydana gələ bilər. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:

Ürək Çatışmazlığı:

Ürək çatışmazlığı plevral efüzyonun ən yayılmış səbəblərindən biridir. Ürək düzgün işləmədikdə bədəndə maye yığılması baş verir və bu, plevral boşluğa da təsir edir.

Pnevmoniya:

Bakterial və ya viral pnevmoniya plevranın iltihablanmasına və maye yığılmasına səbəb ola bilər. Bu, infeksiyaya bağlı plevral efüzyondur.

Vərəm (Tuberkuloz):

Vərəm ağciyərlərdə iltihab yarada bilər və bu da plevral boşluqda maye yığılmasına gətirib çıxara bilər.

Ağciyər Xərçəngi:

Xərçəng plevrada və ya ağciyər ətrafında böyüyərək plevral efüzyona səbəb ola bilər. Ağciyər xərçəngindən başqa, döş xərçəngi və ya digər metastatik xərçənglər də efüzyona səbəb ola bilər.

Kəskin və ya Xroniki Böyrək Çatışmazlığı:

Böyrək funksiyasının pozulması bədəndə maye yığılmasına səbəb olur və bu, sinə boşluğunda da maye yığılması ilə nəticələnə bilər.

Ağciyər Emboliyası:

Ağciyər damarında laxtalanma plevral boşluqda iltihab və ya maye yığılmasına səbəb ola bilər.

Autoimmun Xəstəliklər:

Revmatizmal artrit və lupus kimi autoimmun xəstəliklərdə də plevral efüzyon yarana bilər.

Travmalar və Sinə Cərrahiyyəsi:

Sinə travmaları və ya cərrahi müdaxilələr nəticəsində plevra zədələnə və maye yığılması baş verə bilər.

Plevral Efüzyonun Növləri

Plevral efüzyon yığılan mayenin təbiətinə və səbəbinə görə iki əsas növə ayrılır:

Transudativ Plevral Efüzyon:

Səbəbləri: Ürək çatışmazlığı, böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri nəticəsində meydana gəlir. Bu növ efüzyonda maye tərkibi az miqdarda zülal və hüceyrə ilə xarakterizə olunur.

Xüsusiyyətləri: Maye təmiz və şəffafdır.

Eksudativ Plevral Efüzyon:

Səbəbləri: Pnevmoniya, vərəm, xərçəng, emboliya və ya autoimmun xəstəliklər nəticəsində yaranır. Bu növ efüzyon zamanı plevrada yüksək zülal və hüceyrə tərkibli maye yığılır.

Xüsusiyyətləri: Maye daha bulanıqdır və infeksiya və ya iltihab ilə əlaqəlidir.

Plevral Efüzyonun Simptomları

Plevral efüzyon simptomları yığılan mayenin miqdarına, səbəbinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

Nəfəs darlığı: Yığılan maye ağciyərlərin genişlənməsini çətinləşdirir və nəfəs darlığına səbəb olur.

Sinə ağrısı: Xüsusilə dərin nəfəs aldıqda və ya öskürdükdə sinədə kəskin ağrı hiss edilə bilər. Ağrı adətən mayenin toplandığı tərəfdə olur.

Öskürək: Davamlı və ya quru öskürək baş verə bilər.

Yorğunluq və zəiflik: Xəstələr tez yorulma və ümumi zəiflik hiss edə bilər.

Hərarət və titrəmə: İnfeksiya ilə əlaqəli hallarda qızdırma və titrəmə müşahidə edilə bilər.

Plevral Efüzyonun Diaqnostikası

Plevral efüzyonun diaqnozu üçün bir sıra müayinə və testlər həyata keçirilir:

Fiziki Müayinə:

Həkim stetoskopla sinəni dinləyərək ağciyərlərin aşağı hissəsində səsin azaldığını və ya itmiş olduğunu aşkar edə bilər. Efüzyonlu bölgədə tənəffüs səsləri zəif olur.

Rentgen:

Sinə rentgeni plevral boşluqda maye yığılmasını aşkar etməyin əsas üsullarından biridir.

Kompüter Tomoqrafiyası (CT):

Daha dəqiq görüntü təmin edərək mayenin yerini və miqdarını dəqiq müəyyən etməyə kömək edir.

Ultrasonoqrafiya:

Mayenin mövcudluğunu və miqdarını qiymətləndirmək üçün ultrasəs istifadə olunur.

Torasentez:

Bu, plevral boşluqda yığılan mayenin nazik bir iynə ilə çıxarılması prosedurudur. Maye çıxarıldıqdan sonra laboratoriyaya göndərilərək infeksiya, xərçəng və ya digər xəstəliklərin olub-olmaması araşdırılır.

Biopsiya:

Əgər səbəb xərçəng və ya başqa bir xəstəlikdən şübhələnilirsə, plevra toxumasından nümunə götürülərək analiz edilə bilər.

Plevral Efüzyonun Müalicəsi

Plevral efüzyonun müalicəsi onun səbəbinə və yığılan mayenin miqdarına görə dəyişir:

Torasentez:

Müalicə və diaqnostik üsul olaraq, torasentez vasitəsilə yığılan maye çıxarılır. Bu prosedur həm xəstənin nəfəs almasını yüngülləşdirir, həm də diaqnostik olaraq istifadə edilir.

Drenaj:

Əgər plevral efüzyon çox miqdarda maye ilə müşayiət olunursa və tez-tez təkrarlanırsa, plevral drenaj borusu yerləşdirilə bilər. Bu boru vasitəsilə maye davamlı olaraq çıxarılır.

Dərman Müalicəsi:

Antibiotiklər: Əgər efüzyonun səbəbi infeksiyadırsa, antibiotiklər təyin olunur.

Diuretiklər: Ürək və ya böyrək çatışmazlığı səbəbindən yaranan plevral efüzyonlarda diuretik dərmanlar (sidikqovucular) mayenin bədəndən çıxarılmasına kömək edə bilər.

Steroidlər: Autoimmun xəstəliklərdən qaynaqlanan plevral efüzyonlarda iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroidlər istifadə edilə bilər.

Plevrodezi:

Tez-tez təkrarlanan plevral efüzyonlarda plevra təbəqələrinin bir-birinə yapışdırılması üçün kimyəvi maddələr (məsələn, talk) tətbiq edilir. Bu, mayenin təkrar yığılmasının qarşısını almağa kömək edir.

Cərrahi Müdaxilə:

Xərçəng və ya digər ciddi xəstəliklər nəticəsində yaranan efüzyonlarda, bəzi hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

Plevral Efüzyonun Ağırlaşmaları

Plevral efüzyon müalicə olunmadıqda ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər:

Empiema: Plevral boşluqda irin yığılması ilə müşayiət olunan infeksiyadır. Bu, cərrahi müdaxilə tələb edən ciddi bir vəziyyətdir.

Nəfəs çatışmazlığı: Böyük miqdarda maye yığılması ağciyərlərin genişlənməsini əngəlləyərək tənəffüs çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Xroniki plevral qalınlaşma: Plevral təbəqələrin qalınlaşması və yapışması ilə nəticələnən bir vəziyyət yaranaraq tənəffüs funksiyasını ciddi şəkildə poza bilər.

Plevral Efüzyonun Qarşısının Alınması

Plevral efüzyonun qarşısını almaq üçün əsas səbəblərin idarə olunması vacibdir. Məsələn:

Pnevmoniya və vərəmə qarşı peyvəndlər: Bu xəstəliklərin profilaktikası üçün peyvəndlərdən istifadə etmək infeksiya ilə əlaqəli plevral efüzyonun qarşısını ala bilər.

Ürək xəstəliklərinin müalicəsi: Ürək çatışmazlığının düzgün idarə edilməsi plevral efüzyon riskini azalda bilər.

Autoimmun xəstəliklərin idarə edilməsi: Revmatizm və lupus kimi xəstəliklər düzgün müalicə edilməlidir.