Sinə boşluğunda maye toplanması
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Plevral Efüzyonun Səbəbləri
Plevral efüzyon, ağciyər pərdələri arasındakı boşluqda müxtəlif tibbi problemlər nəticəsində maye toplanması vəziyyətidir. Bu patologiyanın meydana gəlməsinə səbəb olan əsas amillər aşağıdakılardır:
- Ürək Çatışmazlığı: Plevral efüzyonun ən yayılmış səbəblərindən biridir. Ürək funksiyasını düzgün yerinə yetirə bilmədikdə bədəndə maye yığılır və bu proses plevral boşluğa birbaşa təsir edir.
- Pnevmoniya: Bakterial və ya viral mənşəli pnevmoniya plevranın iltihablanmasına yol açaraq infeksiyaya bağlı maye toplanmasına səbəb olur.
- Vərəm (Tuberkuloz): Ağciyərlərdə yaranan iltihabi proses plevral boşluqda maye yığılması ilə nəticələnə bilər.
- Ağciyər Xərçəngi: Şiş hüceyrələri plevra ətrafında böyüyərək efüzyona səbəb olur. Həmçinin döş xərçəngi və digər metastatik xərçənglər də bu vəziyyəti tətikləyə bilər.
- Böyrək Çatışmazlığı: Kəskin və ya xroniki böyrək çatışmazlığı zamanı bədəndən xaric edilə bilməyən maye sinə boşluğunda toplana bilər.
- Ağciyər Emboliyası: Damarlarda yaranan laxtalanma plevral boşluqda iltihab və ya maye sızmasına səbəb olur.
- Autoimmun Xəstəliklər: Xüsusilə lupus və revmatizmal artrit kimi xəstəliklər plevral efüzyonun yaranma riskini artırır.
- Travmalar və Cərrahiyyə: Sinə nahiyəsinə alınan zərbələr və ya keçirilmiş cərrahi əməliyyatlar plevranın zədələnməsinə və maye yığılmasına yol açır.
Plevral Efüzyonun Növləri
Plevral efüzyon, toplanan mayenin biokimyəvi tərkibinə və yaranma səbəbinə görə iki əsas qrupa bölünür:
| Xüsusiyyət | Transudativ Plevral Efüzyon | Eksudativ Plevral Efüzyon |
|---|---|---|
| Əsas Səbəblər | Ürək, böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri | Pnevmoniya, xərçəng, vərəm, emboliya |
| Maye Tərkibi | Az miqdarda zülal və hüceyrə | Yüksək zülal və hüceyrə tərkibi |
| Görünüşü | Təmiz və şəffaf | Bulanıq (infeksiya və ya iltihab göstəricisi) |
Plevral Efüzyonun Simptomları
Simptomların şiddəti yığılan mayenin miqdarına və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
- Nəfəs darlığı: Maye ağciyərlərin genişlənməsini məhdudlaşdırdığı üçün tənəffüs çətinləşir.
- Sinə ağrısı: Dərin nəfəs aldıqda və ya öskürdükdə mayenin toplandığı tərəfdə kəskin ağrı hiss olunur.
- Öskürək: Adətən quru və davamlı xarakter daşıyır.
- Yorğunluq: Xəstələrdə ümumi zəiflik və tez yorulma müşahidə edilir.
- Hərarət və titrəmə: Əgər efüzyon infeksiya mənşəlidirsə, yüksək qızdırma baş verə bilər.
Plevral Efüzyonun Diaqnostikası
Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün mütəxəssislər tərəfindən bir sıra müayinələr aparılır. İlk mərhələdə fiziki müayinə zamanı həkim stetoskopla tənəffüs səslərinin zəiflədiyini müəyyən edir. Daha sonra aşağıdakı görüntüləmə və laborator testlərdən istifadə olunur:
- Rentgen və Kompüter Tomoqrafiyası (CT): Mayenin yerini və miqdarını dəqiq təyin edir.
- Ultrasonoqrafiya: Maye yığılmasını qiymətləndirmək üçün effektiv üsuldur.
- Torasentez: Nazik iynə ilə plevral boşluqdan maye nümunəsinin götürülməsidir. Bu nümunə laboratoriyada analiz edilərək xərçəng və ya infeksiya faktoru araşdırılır.
- Biopsiya: Şübhəli hallarda plevra toxumasından nümunə götürülərək patoloji analiz aparılır.
Plevral Efüzyonun Müalicəsi
Müalicə strategiyası efüzyonun növünə və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir. Tətbiq edilən əsas metodlar aşağıdakılardır:
Mexaniki Müdaxilələr
- Torasentez: Həm diaqnostik, həm də müalicəvi məqsədlə mayenin boşaldılması nəfəs almanı dərhal yüngülləşdirir.
- Drenaj: Maye miqdarı çoxdursa və təkrarlanırsa, sinə boşluğuna drenaj borusu yerləşdirilərək davamlı boşalma təmin edilir.
- Plevrodezi: Mayenin təkrar yığılmasının qarşısını almaq üçün plevra təbəqələri kimyəvi maddələrlə (məsələn, talk) bir-birinə yapışdırılır.
Dərman və Cərrahi Müalicə
- Antibiotiklər: İnfeksiya mənşəli hallarda tətbiq olunur.
- Diuretiklər: Ürək və böyrək çatışmazlığı zamanı bədəndən artıq mayeni xaric etmək üçün istifadə edilir.
- Steroidlər: Autoimmun xəstəliklərdə iltihabı azaltmaq üçün təyin olunur.
- Cərrahi Müdaxilə: Ciddi xəstəliklər və ya xərçəng hallarında zəruri ola bilər.
Ağırlaşmalar və Qarşısının Alınması
Müalicə edilməyən plevral efüzyon Empiema (irin yığılması), tənəffüs çatışmazlığı və ya xroniki plevral qalınlaşma kimi ciddi fəsadlara yol aça bilər. Bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün pnevmoniya və vərəmə qarşı peyvəndlənmə, ürək xəstəliklərinin düzgün idarə olunması və autoimmun xəstəliklərin mütəmadi nəzarətdə saxlanılması həyati əhəmiyyət kəsb edir.
