Premenstrüel Stress Sindromu (PMS)
PMS-nin Əlamətləri
1. Fiziki əlamətlər:
Qarında şişkinlik.
Döş həssaslığı və ağrısı.
Baş ağrısı və ya migren.
Əzələ və oynaq ağrıları.
Yorğunluq və enerji çatışmazlığı.
İştah dəyişikliyi və şirniyyat istəyi.
Üzdə və ya dəridə səpgilər.
Yuxu problemləri (yuxusuzluq və ya çox yatmaq).
2. Emosional və psixoloji əlamətlər:
Əhval dəyişiklikləri (qəzəb, qəmginlik və ya narahatlıq).
Həssaslıq və əsəbilik.
Depressiv hisslər.
Diqqət toplama çətinliyi.
Sosial təcrid olunma hissi.
3. Davranışsal əlamətlər:
Yediyi yeməklərə və fəaliyyətlərə marağın azalması.
İstənilməyən davranışlarda artım (məsələn, həddindən artıq yemək).
Digər insanlarla münasibətdə çətinliklər.
PMS-nin Səbəbləri
PMS-nin dəqiq səbəbi tam olaraq məlum deyil, lakin bir çox faktorun bu vəziyyətə təsir etdiyi düşünülür:
Hormonal dəyişikliklər:
Menstruasiya dövründə estrogen və progesteron səviyyələrinin dəyişməsi PMS əlamətlərini tətikləyə bilər.
Serotonin səviyyələrinin azalması:
Serotonin səviyyəsinin düşməsi əhval-ruhiyyə dəyişikliklərinə və yorğunluğa səbəb ola bilər.
Həyat tərzi faktorları:
Yuxu çatışmazlığı, balanssız qidalanma və ya fiziki aktivliyin olmaması PMS riskini artıra bilər.
Genetik meyillilik:
Ailəsində PMS olan qadınların bu vəziyyəti yaşamaq ehtimalı daha yüksəkdir.
Stress:
Artan stress səviyyələri PMS əlamətlərini ağırlaşdıra bilər.
PMS-nin Diaqnozu
PMS-nin diaqnozu üçün xüsusi bir test yoxdur. Həkim aşağıdakı üsullarla vəziyyəti qiymətləndirir:
Tibbi tarix:
Simptomların menstruasiya dövrü ilə əlaqəsini izləmək üçün əlamətlərin təsviri alınır.
Simptomların izlənməsi:
Qadınlardan ən az 2-3 ay müddətində simptomlarını və menstruasiya tarixlərini qeyd etmələri istənilir.
Digər xəstəliklərin xaric edilməsi:
Depressiya, narahatlıq pozuntusu, tiroid problemləri kimi digər xəstəliklər PMS-dən fərqləndirilir.
PMS-nin Müalicəsi və İdarə Edilməsi
PMS müalicəsi simptomların şiddətinə və fərdin ehtiyaclarına görə dəyişir. Aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:
1. Həyat tərzi dəyişiklikləri:
Fiziki aktivlik:
Orta səviyyəli məşqlər əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır və şişkinliyi azaldır.
Sağlam qidalanma:
Duz, şəkər və kafeini azaldın; meyvə, tərəvəz, tam taxıllar və proteinlə zəngin qidalar yeyin.
Bol su için:
Şişkinliyin qarşısını almaq üçün.
Yuxu rejimi:
Gündəlik 7-8 saat keyfiyyətli yuxu alın.
2. Dərman müalicəsi:
Antiinflamatuar dərmanlar:
İbuprofen və ya naproksen kimi dərmanlar ağrıları yüngülləşdirir.
Hormonal kontraseptivlər:
Hormonal tarazlığı qorumaq və PMS əlamətlərini azaltmaq üçün.
Antidepresanlar:
Əhval-ruhiyyə problemləri üçün serotonin geri alım inhibitorları (SSRİ) tövsiyə edilə bilər.
Diüretiklər:
Şişkinlik və su yığılmasını azaltmaq üçün.
3. Alternativ müalicələr:
Vitamin və minerallar:
Kalsium, maqnezium, B6 vitamini və E vitamini PMS əlamətlərini yüngülləşdirə bilər.
Bitki mənşəli əlavələr:
Çobanyastığı, kətan toxumu və ya bitki çayları bəzi qadınlarda rahatlıq təmin edə bilər.
Meditasiya və yoga:
Stressi azaltmaq və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmaq üçün.
PMS-dən Qorunma və Simptomların Azaldılması
Stressi idarə edin:
Stressin azaldılması üçün meditasiya, nəfəs məşqləri və ya digər rahatlatıcı fəaliyyətlər tətbiq edin.
Müntəzəm olaraq məşq edin:
Aerobik və ya güc məşqləri əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır.
Kafein və spirt qəbulunu azaldın:
Bu maddələr PMS əlamətlərini ağırlaşdıra bilər.
Nizamlı qida qəbulu:
Gün ərzində kiçik və balanslı porsiyalar yeyin.
Simptomları izləyin:
PMS əlamətlərini təhlil etmək və idarə etmək üçün qeydiyyat aparın.
Premenstrüel Disforik Pozuntu (PMDD)
PMDD, PMS-nin daha ağır bir formasıdır və qadınların gündəlik həyatına ciddi şəkildə təsir edə bilər. PMDD-də emosional simptomlar (qəzəb, depresiya) daha güclüdür. PMDD müalicəsi üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etməli?
PMS simptomları həyat keyfiyyətinizi ciddi şəkildə azaldırsa.
Əhval-ruhiyyə problemləri (depressiya, əsəbilik) gündəlik həyatınıza təsir edirsə.
Müalicəyə baxmayaraq simptomlar keçmirsə.
PMS əksər hallarda idarə oluna bilər, lakin şiddətli hallarda peşəkar tibbi dəstək almaq çox vacibdir. Sağlam həyat tərzi və uyğun müalicə ilə PMS-nin təsirlərini azaltmaq mümkündür.