Premenstrüel Stress Sindromu (PMS)

Premenstrual Sindrom (PMS) Nədir?

Premenstrual Sindrom (PMS), qadınların menstruasiya dövründən əvvəl yaşadıqları fiziki, emosional və davranışsal dəyişikliklər kompleksidir. Bu vəziyyət gündəlik həyat keyfiyyətinə təsir edə bilən müxtəlif simptomlarla özünü büruzə verir. PMS-nin idarə olunması üçün onun əlamətlərini tanımaq və düzgün müalicə üsullarını tətbiq etmək olduqca vacibdir.

PMS-nin Əsas Əlamətləri

PMS simptomları fərddən-fərdə dəyişir və adətən üç əsas kateqoriyada qruplaşdırılır:

1. Fiziki Əlamətlər

• Qarında şişkinlik və həzm problemləri.
• Döş həssaslığı və ağrısı.
• Baş ağrısı və ya kəskin miqren tutmaları.
• Əzələ və oynaq ağrıları.
• Yorğunluq və ümumi enerji çatışmazlığı.
• İştah dəyişikliyi və xüsusilə şirniyyat istəyi.
• Üzdə və ya dəridə yaranan səpgilər.
• Yuxu problemləri (yuxusuzluq və ya həddindən artıq yatmaq).

2. Emosional və Psixoloji Əlamətlər

• Ani əhval dəyişiklikləri (qəzəb, qəmginlik və ya narahatlıq).
• Artan həssaslıq və əsəbilik halı.
• Depressiv hisslər və bədbinlik.
• Diqqəti toplamaqda çətinlik çəkmək.
• Sosial mühitdən uzaqlaşma və təcrid olunma hissi.

3. Davranışsal Əlamətlər

• Gündəlik fəaliyyətlərə və qidalara qarşı marağın azalması.
• Həddindən artıq yemək kimi istənilməyən davranışlarda artım.
• Digər insanlarla ünsiyyətdə və münasibətlərdə yaranan çətinliklər.

PMS-nin Yaranma Səbəbləri

PMS-nin dəqiq səbəbi tam məlum olmasa da, mütəxəssislər bir neçə əsas faktorun bu vəziyyəti tətiklədiyini qeyd edirlər:

PMS Diaqnozu Necə Qoyulur?

PMS-ni müəyyən etmək üçün xüsusi bir laboratoriya testi mövcud deyil. Həkimlər diaqnoz zamanı aşağıdakı metodlardan istifadə edirlər:

1. Tibbi Tarixçə: Simptomların menstruasiya dövrü ilə əlaqəsi ətraflı şəkildə araşdırılır.
2. Simptomların İzlənməsi: Qadından ən az 2-3 ay müddətində əlamətləri və menstruasiya tarixlərini qeyd etməsi istənilir.
3. Diferensial Diaqnoz: Depressiya, narahatlıq pozuntusu və ya tiroid problemləri kimi digər xəstəliklərin olmadığı dəqiqləşdirilir.

PMS-nin Müalicəsi və İdarə Edilməsi

Müalicə prosesi simptomların şiddətinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir. Bu məqsədlə müxtəlif yanaşmalar tətbiq edilir:

Həyat Tərzi Dəyişiklikləri

• Fiziki Aktivlik: Müntəzəm məşqlər əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır və şişkinliyi azaldır.
• Sağlam Qidalanma: Duz, şəkər və kafein qəbulu azaldılmalı; meyvə, tərəvəz və proteinə üstünlük verilməlidir.
• Hidratasiya: Şişkinliyin qarşısını almaq üçün bol su içilməlidir.
• Yuxu Rejimi: Gündəlik 7-8 saatlıq keyfiyyətli yuxu təmin edilməlidir.

Dərman Müalicəsi

• Antiinflamatuar Dərmanlar: Ağrıları yüngülləşdirmək üçün ibuprofen və ya naproksen istifadə oluna bilər.
• Hormonal Kontraseptivlər: Hormonal tarazlığı qorumaq məqsədilə təyin edilir.
• Antidepresanlar: Şiddətli əhval problemləri üçün SSRİ (serotonin geri alım inhibitorları) tövsiyə edilə bilər.
• Diuretiklər: Orqanizmdə su yığılmasını və şişkinliyi azaltmaq üçün tətbiq edilir.

Alternativ və Tamamlayıcı Müalicələr

• Vitamin və Minerallar: Kalsium, maqnezium, B6 və E vitaminləri simptomları yüngülləşdirə bilər.
• Bitki Mənşəli Əlavələr: Çobanyastığı və kətan toxumu kimi vasitələr rahatlıq təmin edir.
• Relaksasiya: Stressi azaltmaq üçün meditasiya və yoga effektiv üsullardır.

Premenstrüel Disforik Pozuntu (PMDD)

PMDD, PMS-nin daha ağır və kəskin formasıdır. Bu vəziyyətdə xüsusilə qəzəb və depressiya kimi emosional simptomlar qadının gündəlik həyatına ciddi maneələr törədir. PMDD diaqnozu və müalicəsi üçün mütləq peşəkar həkim dəstəyi alınmalıdır.

Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməli?

Aşağıdakı hallarda tibbi yardım almağınız tövsiyə olunur:

• PMS simptomları həyat keyfiyyətinizi ciddi şəkildə aşağı salırsa.
• Əhval-ruhiyyə problemləri gündəlik işlərinizə mane olursa.
• Tətbiq edilən fərdi üsullara baxmayaraq simptomlar keçmirsə.

Unutmayın ki, sağlam həyat tərzi və düzgün tibbi yanaşma ilə PMS-nin təsirlərini minimuma endirmək mümkündür.